روی حلقهی بیشتر بلبرینگ‌ها، بعد از عدد اصلی چند حرف و عدد دیگر هم حک شده است: 6205-2RS، 6204 ZZ C3 یا 6305-2Z/C3. این‌ها پسوند هستند و همان‌قدر عدد اصلی مهم‌اند. عدد اصلی ابعاد را می‌گوید؛ پسوند می‌گوید دو طرف بلبرینگ باز است یا بسته، با درپوش فلزی یا کاسهنمد لاستیکی، لقی داخلی‌اش چقدر است و قفسه‌اش از چه جنسی است.
دو بلبرینگ با عدد اصلی یکسان اما پسوند متفاوت، در یک دستگاه رفتار یکسانی ندارند. بلبرینگ ZZ در پمپی که آب رویش می‌پاشد زود از کار می‌افتد و بلبرینگ 2RS در دور خیلی بالا داغ میکند. در این راهنما معنی پسوندهای رایج را توضیح می‌دهیم و نام هرکدام را در برندهای مختلف کنار هم می‌گذاریم. خواندن عدد اصلی و ابعاد را در راهنمای انتخاب بلبرینگ گفته‌ایم.
پسوند بلبرینگ چیست و کجای کد می‌آید؟
کد کامل هر بلبرینگ سه بخش دارد: پیشوند (کم‌کاربرد؛ مثلاً W در SKF یعنی فولاد زنگ‌نزن)، کد اصلی که نوع و ابعاد را مشخص میکند (6205) و پسوند که هر چیز دیگری را می‌گوید. کد اصلی طبق استاندارد ISO در همهی برندها یکی است، اما پسوندها را هر سازنده به زبان خودش می‌نویسد. یک بلبرینگ با دو کاسهنمد تماسی و لقی C3 در چهار برند این‌طور نوشته میشود:
| برند | کد کامل | بخش‌ها |
|---|---|---|
| SKF | 6205-2RSH/C3 | کاسهنمد بعد از خط تیره، لقی بعد از «/» |
| FAG | 6205-2RSR-C3 | هر بخش بعد از یک خط تیره |
| NSK | 6205DDUC3 | همهی بخش‌ها پشت سر هم |
| NTN | 6205LLUC3 | همهی بخش‌ها پشت سر هم |
پس اگر روی بلبرینگی DDU و روی دیگری 2RSH دیدید، هر دو یک چیزند: دو کاسهنمد لاستیکی تماسی. جدول معادل‌ها را پایین‌تر آورده‌ایم.
بلبرینگ ZZ چیست؟ شیلد فلزی در دو طرف
ZZ (در SKF 2Z و در FAG 2ZR) یعنی دو طرف بلبرینگ با شیلد بسته شده است: یک درپوش نازک از ورق فولادی که در حلقهی بیرونی جا خورده و با حلقهی داخلی فاصله‌ی کمی دارد. چون شیلد به حلقهی داخلی نمیچسبد، اصطکاکی ندارد و بلبرینگ تقریباً با همان سرعت بلبرینگ باز کار میکند. یک Z تنها یعنی فقط یک طرف شیلد دارد و طرف دیگر باز است.
شیلد گرد و ذرات درشت را بیرون و گریس را داخل نگه میدارد، اما جلوی آب، رطوبت و گردوغبار ریز را نمیگیرد. بلبرینگ ZZ در کارخانه برای همهی عمرش گریسکاری شده و جایی برای گریس دادن ندارد. جای مناسبش الکتروموتورها، فن‌ها، گیربکس‌های بسته و هر دستگاهی است که در محیط نسبتاً تمیز و خشک کار میکند.
بلبرینگ 2RS چیست؟ کاسهنمد لاستیکی تماسی
2RS یعنی دو طرف بلبرینگ با کاسهنمد لاستیکی (معمولاً لاستیک نیتریل روی یک بدنه‌ی فولادی) بسته شده که لبه‌اش روی حلقهی داخلی مینشیند. RS تنها یعنی فقط یک طرف. این بهترین آببندی بلبرینگ‌های استاندارد است: گردوغبار ریز، رطوبت و پاشش آب را بیرون نگه میدارد. برندها نام‌های دیگری هم برایش دارند: 2RSH و 2RS1 در SKF، 2RSR در FAG، DDU در NSK، LLU در NTN و 2NSE در NACHI.
بهای این آببندی، اصطکاک است. لبه‌ی لاستیکی روی حلقه می‌ساید، گرما می‌سازد و سرعت مجاز را پایین می‌آورد. در کاتالوگ SKF، سرعت حدی بلبرینگ 6205 باز ۱۸٬۰۰۰ دور در دقیقه است، با دو شیلد (6205-2Z) ۱۴٬۰۰۰ و با دو کاسهنمد تماسی (6205-2RSH) فقط ۸٬۵۰۰ دور. کاسهنمد نیتریل هم از حدود ۴۰- تا ۱۰۰+ درجه کار میکند و ۱۲۰ درجه را فقط برای مدت کوتاه تحمل میکند.
جای مناسب 2RS پمپ‌ها، ماشین‌آلات کشاورزی و ساختمانی، نوار نقاله‌ها، کولر آبی و هرجایی است که آب و گردوغبار به بلبرینگ می‌رسد و دور خیلی بالا نیست.
کاسهنمد بدون تماس و کماصطکاک: 2RZ، VV، LLB و 2RSL
بین شیلد فلزی و کاسهنمد تماسی، گزینه‌ی سومی هم هست: کاسهنمد لاستیکی بدون تماس. لبه‌ی آن با درز بسیار باریکی کنار حلقهی داخلی می‌ایستد، به آن نمی‌ساید و بنابراین با همان سرعت شیلد کار میکند، اما گرد و گریس را بهتر از شیلد نگه میدارد. نامش در SKF و TIMKEN 2RZ، در NSK VV، در NTN LLB، در KOYO 2RU و در NACHI 2NKE است.
برخی برندها کاسهنمد کماصطکاک هم دارند که تماس بسیار سبکی دارد: 2RSL در SKF، LLH در NTN و 2RD در KOYO. در کاتالوگ SKF، 6205-2RSL مثل 6205-2Z تا ۱۴٬۰۰۰ دور کار میکند و آب‌بندی‌اش از نوع بدون تماس بهتر است. برای الکتروموتورهای پرسرعتی که محیطشان کمی پرگرد است، این گزینه‌ی خوبی است.
تفاوت بلبرینگ ZZ و 2RS؛ کدام را انتخاب کنیم؟
پرسش اصلی بیشتر خریداران همین است. جدول زیر خلاصه‌ی تفاوت‌هاست:
| ZZ (شیلد فلزی) | 2RS (کاسهنمد تماسی) | |
|---|---|---|
| جنس درپوش | ورق فولادی | لاستیک نیتریل روی بدنه‌ی فولادی |
| تماس با حلقهی داخلی | ندارد | دارد |
| گردوغبار ریز | متوسط | خیلی خوب |
| آب و رطوبت | ضعیف | خوب |
| اصطکاک و گرما | کم | بیشتر |
| سرعت مجاز (6205 در SKF) | ۱۴٬۰۰۰ دور در دقیقه | ۸٬۵۰۰ دور در دقیقه |
| کاربرد رایج | الکتروموتور، فن، گیربکس بسته | پمپ، کولر آبی، ماشین کشاورزی، نوار نقاله |
قاعده‌ی ساده: اگر دور بالاست و محیط خشک است، ZZ؛ اگر آب و گرد هست و دور متوسط است، 2RS. اگر هر دو را می‌خواهید، کاسهنمد کماصطکاک یا بدون تماس را بپرسید. و مهم‌تر از همه: اگر طراح دستگاه ZZ گذاشته، احتمالاً دلیلی داشته است. پیش از تعویض پسوند، دور و دمای کار را در نظر بگیرید.
جدول معادل پسوندها در برندهای مختلف
این جدول از کاتالوگ خود سازندگان گردآوری شده است. «۲» یا دو حرف تکراری یعنی دو طرف؛ نسخهی یک‌طرفه همان پسوند بدون «۲» یا با یک حرف است (Z، RS، DU).
| برند | شیلد فلزی دو طرف | کاسهنمد بدون تماس | کاسهنمد کماصطکاک | کاسهنمد تماسی |
|---|---|---|---|---|
| SKF | 2Z | 2RZ | 2RSL | 2RSH، 2RS1 |
| FAG | 2ZR | — | — | 2RSR |
| NSK | ZZ | VV | — | DDU |
| NTN | ZZ | LLB | LLH | LLU |
| NACHI | ZZE، ZZ | 2NKE | — | 2NSE |
| KOYO | ZZ | 2RU | 2RD | 2RS |
| TIMKEN | ZZ | 2RZ | — | 2RS |
خط تیره یعنی آن برند این گونه را برای بلبرینگ‌های استاندارد شیار عمیق نام نبرده است. معادل بودن آببندی یعنی کار یکسان، نه جنس و طرح کاملاً یکسان؛ برای کار حساس، دمای کار و سرعت حدی هر دو را مقایسه کنید.
C3 یعنی چه؟ لقی داخلی بلبرینگ
لقی داخلی مقدار جابه‌جایی حلقهی داخلی نسبت به حلقهی بیرونی است، پیش از نصب. وقتی حلقهی داخلی با پرس روی شفت مینشیند کمی باز میشود و وقتی بلبرینگ گرم کار میکند حلقه‌ها منبسط می‌شوند؛ هر دو از لقی کم می‌کنند. اگر لقی اولیه کم باشد، بلبرینگ بعد از نصب سفت میشود، داغ میکند و زود از کار می‌افتد.
- C2: لقی کمتر از نرمال؛ برای جاهایی که دقت و لرزش کم مهم است.
- CN (بدون پسوند): لقی نرمال؛ وقتی پسوند لقی نوشته نشده، بلبرینگ CN است.
- C3: لقی بیشتر از نرمال؛ رایج‌ترین پسوند لقی. الکتروموتورها، پمپ‌ها و دستگاه‌هایی که گرم کار می‌کنند یا حلقهی داخلی‌شان با پرس جا می‌خورد، معمولاً C3 می‌خواهند.
- C4 و C5: لقی باز هم بیشتر؛ برای دمای بالا، مثل سرندهای لرزان، خشک‌کن‌ها و غلتک‌های داغ.
SKF لقی را بعد از «/» می‌نویسد (6205-2Z/C3) و برندهای ژاپنی بی‌فاصله (6205ZZC3). قاعده‌ی تعویض روشن است: بلبرینگ جایگزین باید همان لقی قطعه‌ی قبلی را داشته باشد؛ C3 را با بلبرینگ معمولی عوض نکنید.
NR و N: شیار و رینگ خار روی حلقهی بیرونی
N یعنی دور حلقهی بیرونی یک شیار تراشیده شده و NR یعنی همراه این شیار، رینگ خار هم روی بلبرینگ است. رینگ خار بلبرینگ را در محفظه در جهت محوری ثابت میکند، پس محفظه به شانه یا درپوش اضافه نیاز ندارد. این پسوند با درپوش‌ها ترکیب میشود: 6205-2ZNR در SKF یعنی دو شیلد و رینگ خار. بلبرینگ NR را نمی‌شود جای بلبرینگ بدون رینگ خار گذاشت، مگر اینکه محفظه برای آن ساخته شده باشد؛ برعکسش هم همین‌طور.
K: سوراخ مخروطی
K یعنی سوراخ حلقهی داخلی استوانه‌ای نیست و با شیب ۱:۱۲ مخروطی است (K30 یعنی شیب ۱:۳۰). چنین بلبرینگی روی یک بوش آداپتور (کدهای H، مثل H210) یا مستقیم روی شفت مخروطی سوار میشود. این پسوند بیشتر روی بلبرینگ‌های خودتنظیم و رولبرینگ‌های بشکه‌ای دیده میشود؛ مثلاً 1210 K یا 22210 K. بلبرینگ K را هرگز جای بلبرینگ با سوراخ استوانه‌ای سفارش ندهید؛ ابعاد بیرونی‌شان یکی است، اما روی شفت نمی‌نشیند.
پسوندهای قفسه و پسوندهای دیگر
قفسه ساچمه‌ها را با فاصله‌ی ثابت نگه میدارد و جنسش در کد آمده است. وقتی پسوندی برای قفسه نیامده، معمولاً قفسه‌ی فولادی پرسی است. جدول زیر پسوندهای رایج دیگر را خلاصه کرده است:
| پسوند | معنی | نمونه |
|---|---|---|
| M، MA، MB | قفسه‌ی برنجی تراش‌خورده؛ برای ضربه، لرزش و شتاب زیاد | 6218 M (SKF) |
| J | قفسه‌ی فولادی پرسی، بیشتر در رولبرینگ‌ها | HR 30205 J (NSK) |
| TN9، TN، G | قفسه‌ی پلی‌آمید (پلاستیک مهندسی)؛ سبک و کم‌صدا، اما برای دمای بالای حدود ۱۲۰ درجه مناسب نیست | 6205 ETN9 |
| E | طراحی داخلی تقویت‌شده با ظرفیت بار بیشتر | 6205 ETN9 (C برابر ۱۷٫۸ به‌جای ۱۴٫۸ کیلونیوتن) |
| P6، P5، P4 | کلاس دقت ساخت بالاتر از نرمال (بدون پسوند: P0)؛ برای اسپیندل و ماشین‌ابزار | — |
| DB، DF، DT | جفت بلبرینگ: پشت‌به‌پشت، روبه‌رو و پشت‌سرهم؛ بیشتر در بلبرینگ‌های تماس زاویه‌ای | 7205 B DB (NSK) |
| W (پیشوند)، F- | فولاد زنگ‌نزن؛ W در SKF و F در NTN | W 6205-2Z |
بلبرینگ‌های فولاد زنگ‌نزن را در دسته‌ی بلبرینگ استیل و اندازه‌های کوچک را در بلبرینگ مینیاتوری ببینید.
هنگام خرید، کد کامل را بگویید
بیشتر اشتباه‌های خرید از گفتن نصف کد شروع میشود. وقتی قطعه‌ی جایگزین می‌خواهید:
- همهی حروف و اعداد حک‌شده را یادداشت کنید، از هر دو طرف حلقهی بیرونی. گاهی لقی یا جنس قفسه فقط روی یک طرف آمده است.
- اگر پسوند خوانا نیست، نگاه کنید دو طرف بلبرینگ فلزی است یا لاستیکی، رینگ خار دارد یا نه، و سوراخش استوانه‌ای است یا مخروطی.
- برند را عوض می‌کنید؟ پسوند معادل را از جدول بالا پیدا کنید. در صفحه‌ی هر بلبرینگ در سایت، جدول کدهای سفارش همان برند و معنی هر پسوند آمده است، مثلاً در بلبرینگ 6205 NSK و بلبرینگ 6205 NTN.
- به ابعاد شک دارید؟ جدول ابعاد بلبرینگ‌های سری 6000، 6200 و 6300 را ببینید.
اگر هنوز مطمئن نیستید کدام پسوند برای دستگاهتان مناسب است، کد قطعه‌ی قبلی، نوع دستگاه و شرایط کار را بگویید تا کارشناسان ما گزینه‌ی درست را پیشنهاد کنند.
