اورینگ ساده‌ترین آب‌بند صنعت است: یک حلقه‌ی لاستیکی با مقطع گرد. اما همین حلقه‌ی ساده در جک‌های هیدرولیک، شیرآلات، پمپ‌ها، اتصالات لوله، کمپرسورها و تجهیزات غذایی و دارویی، جلوی نشتی سیالی با فشار صدها بار را می‌گیرد. شرطش این است که جنس، اندازه و شیار آن درست انتخاب شده باشد.
در این راهنما توضیح می‌دهیم اورینگ چطور آببندی می‌کند، کجا گزینه‌ی خوبی است و کجا نیست، اندازه‌اش را چطور بخوانیم و جنسش را چطور انتخاب کنیم.
اورینگ چگونه آببندی می‌کند؟
اورینگ در شیاری قرار می‌گیرد که کمی از ضخامت آن کم‌عمق‌تر است. وقتی دو قطعه روی هم بسته می‌شوند، حلقه فشرده میشود و همین فشردگی اولیه، آببندی را در فشار کم برقرار می‌کند. وقتی فشار سیال بالا می‌رود، اورینگ به دیواره‌ی کم‌فشار شیار رانده میشود و هرچه فشار بیشتر باشد، محکم‌تر آببندی می‌کند. به همین دلیل به اورینگ آب‌بند «خودانرژی‌زا» می‌گویند.
فشردگی مناسب برای آببندی ثابت معمولاً حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد ضخامت مقطع است و برای آببندی متحرک (رفت‌وبرگشتی) کمتر، حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد. شیار هم باید جای کافی داشته باشد: اورینگ نباید بیش از حدود ۸۵ درصد حجم شیار را پر کند، چون لاستیک با گرما و جذب سیال کمی منبسط میشود.
کجا از اورینگ استفاده کنیم و کجا نه؟
- آببندی ثابت (بهترین کاربرد): درپوش‌ها، فلنج‌ها، اتصالات لوله و فیتینگ‌های هیدرولیک، بدنه‌ی شیرها و فیلترها. اینجا اورینگ ساده، ارزان و بسیار مطمئن است.
- آببندی رفت‌وبرگشتی: در جک‌ها و شیرهای پنوماتیک و هیدرولیک با سرعت و فشار متوسط کاربرد دارد، به شرط روانکاری و پرداخت مناسب سطح. برای جک‌های پرفشار و پرکار، پکینگ‌های مخصوص (یو‌رینگ، پیستون‌سیل و راد‌سیل) عمر بیشتری دارند.
- آببندی چرخشی: فقط در دور خیلی کم. برای شفت‌های در حال چرخش، کاسه نمد انتخاب درست است؛ اورینگ در دور بالا از اصطکاک داغ می‌کند و زود از بین می‌رود.
اندازه‌ی اورینگ را چطور بخوانیم؟
هر اورینگ با دو عدد تعریف میشود: قطر داخلی (d1) و ضخامت مقطع (d2). مثلاً اورینگ ۲۰ × ۲٫۵ قطر داخلی ۲۰ و ضخامت ۲٫۵ میلیمتر دارد. اندازه‌ها در دو سیستم رایج‌اند:
- متریک (ISO 3601 و اندازه‌های رایج اروپایی): ضخامت‌هایی مثل ۱٫۵، ۲، ۲٫۵، ۳، ۳٫۵، ۴، ۵ و ۵٫۷ میلیمتر.
- اینچی (AS568): با شماره‌ی سه‌رقمی مشخص می‌شوند و ضخامت‌های استانداردشان ۱٫۷۸، ۲٫۶۲، ۳٫۵۳، ۵٫۳۳ و ۶٫۹۹ میلیمتر است. در بسیاری از تجهیزات آمریکایی و ژاپنی همین اندازه‌ها به کار رفته است.
اورینگ کارکرده را برای تعیین اندازه معیار قرار ندهید؛ ممکن است متورم، تخت یا کشیده شده باشد. مطمئن‌ترین راه، اندازه گرفتن شیار و قطعه‌ی مقابل است: قطر کف شیار، عمق و پهنای آن.
یک نکته‌ی دیگر: اورینگ نباید هنگام نصب روی شیار پیستون بیش از حدود ۵ درصد کشیده شود. کشیدگی زیاد ضخامت مقطع را کم می‌کند و فشردگی را از بین می‌برد.
جنس اورینگ را با سیال و دما انتخاب کنید
مهم‌ترین تصمیم در انتخاب اورینگ، جنس آن است. لاستیکی که با سیال سازگار نباشد، در چند روز متورم، نرم یا ترد میشود:
| جنس | مناسب برای | مناسب نیست برای |
|---|---|---|
| NBR (نیتریل) | روغن معدنی و هیدرولیک، گازوئیل و بنزین، آب، هوا؛ رایج‌ترین و ارزان‌ترین | اوزون و نور خورشید، روغن ترمز گلیکولی، دمای بالا |
| HNBR | روغن داغ، سایش، تجهیزات خودرو و نفت | حلال‌های قوی |
| EPDM | آب داغ و بخار، روغن ترمز گلیکولی، اوزون و هوای آزاد | هر نوع روغن و گریس معدنی و سوخت |
| FKM (وایتون) | دمای بالا، سوخت، روغن‌های سنتتیک و بیشتر اسیدها و مواد شیمیایی | کتون‌ها، بخار داغ و روغن ترمز گلیکولی |
| VMQ (سیلیکون) | دمای خیلی پایین و بالا، صنایع غذایی و دارویی | آببندی متحرک (پارگی و سایش زیاد)، بخار |
| FFKM | تقریباً همه‌ی مواد شیمیایی و دمای خیلی بالا | قیمت؛ فقط برای کاربردهای خاص |
سختی هم مهم است: بیشتر اورینگ‌ها ۷۰ شور A هستند. برای فشارهای بالاتر یا لقی بیشتر، سختی ۸۰ تا ۹۰ شور A مقاومت بیشتری در برابر بیرون‌زدگی دارد.
فشار بالا و رینگ پشتیبان
در فشار بالا، اورینگ ممکن است به درز باریک بین دو قطعه رانده شود و لبه‌اش جویده شود. احتمال این اتفاق به فشار، اندازه‌ی لقی و سختی لاستیک بستگی دارد. وقتی فشار زیاد است (معمولاً از حدود ۱۰۰ بار به بالا، و در لقی زیاد حتی کمتر)، یک رینگ پشتیبان (بک‌آپ رینگ) از جنس سخت، معمولاً PTFE، در سمت کم‌فشار شیار قرار می‌دهند؛ و اگر فشار از دو طرف وارد میشود، در هر دو طرف.
نصب اورینگ بدون آسیب
- لبه‌ها و ورودی‌ها باید پخ ۱۵ تا ۲۰ درجه و گوشه‌های گرد داشته باشند؛ پلیسه و لبه‌ی تیز را بگیرید.
- هنگام عبور اورینگ از روی رزوه، شیار یا سوراخ عرضی، از بوش نصب یا نوار محافظ استفاده کنید.
- اورینگ و شیار را با روانکار سازگار چرب کنید؛ معمولاً همان سیال سیستم. اورینگ EPDM را هرگز با گریس یا روغن معدنی چرب نکنید؛ برای آن از گریس سیلیکونی استفاده کنید.
- اورینگ را پیچ ندهید و نغلتانید؛ اورینگ پیچ‌خورده در آببندی متحرک دچار «خرابی مارپیچ» میشود و می‌برد.
- از ابزار تیز مثل پیچ‌گوشتی برای جا انداختن استفاده نکنید؛ ابزار پلاستیکی یا چوبی بهتر است.
علت‌های رایج خرابی اورینگ
- تختشدگی دائمی: اورینگ پس از باز کردن، مقطع گرد خود را از دست داده و تخت مانده است؛ علت معمولاً دمای بیش از حد یا جنس نامناسب است.
- جویده‌شدن لبه: بیرون‌زدگی به درز در فشار بالا؛ رینگ پشتیبان یا سختی بیشتر لازم است.
- تورم و نرمی: ناسازگاری با سیال؛ جنس را عوض کنید.
- ترک‌های ریز سطحی: اوزون یا نور خورشید، به‌ویژه در NBR انبارشده در جای نامناسب.
- بریدگی و زخم: لبه‌ی تیز هنگام نصب.
- تاول و ترکیدگی داخلی: کاهش ناگهانی فشار در سیستم‌های گازی پرفشار؛ آمیزه‌های مخصوص لازم است.
انبارداری اورینگ
اورینگ‌ها را در جای خنک (زیر حدود ۲۵ درجه)، خشک و تاریک، در کیسه‌ی بسته و دور از الکتروموتور، جوشکاری و نور خورشید که اوزون و پرتو فرابنفش تولید می‌کنند، نگه دارید. آن‌ها را آویزان نکنید و روی هم فشار ندهید تا شکلشان تغییر نکند. اورینگی که سال‌ها در شرایط نامناسب مانده، ممکن است ظاهرش سالم باشد اما خاصیت ارتجاعی‌اش را از دست داده باشد.
هنگام سفارش اورینگ چه بگوییم؟
قطر داخلی و ضخامت مقطع (یا شماره‌ی AS568)، جنس و سختی، نوع سیال، دمای کار و فشار سیستم را اعلام کنید. کاتالوگ اورینگ NOK و KOYO و کاتالوگ آب‌بندهای هیدرولیک KASTAS را می‌توانید در صفحه‌ی هر برند ببینید. برای سفارش، به دسته‌ی اورینگ سر بزنید یا با ما تماس بگیرید.
