تسمه چندشیار (پلی‌وی): جدول مقطع‌ها و خواندن کد 6PK1200

تسمه‌ی چندشیار (پلی‌وی یا Poly-V، که آن را تسمه‌ی شیاری و در خودرو تسمه‌ی دینام هم می‌نامند) تسمه‌ای تخت و نازک است که زیر آن چند شیار V شکل در طول تسمه کشیده شده است. کد آن سه بخش دارد: در 6PK1200، عدد 6 تعداد شیار است، PK مقطع تسمه که گام شیار ۳٫۵۶ میلی‌متر دارد، و 1200 طول تسمه به میلی‌متر. جدول مقطع‌های PH، PJ، PK، PL و PM، با گام شیار، ارتفاع و کمترین قطر پولی هرکدام، کمی پایین‌تر آمده است.

در این مقاله توضیح می‌دهیم تسمه‌ی چندشیار چه فرقی با تسمه‌ی V شکل دارد، هر مقطع کجا به کار می‌رود، کد آن را هر سازنده چطور می‌نویسد و چطور یک تسمه‌ی کهنه را بدون کد اندازه بگیرید. هر مقطع در جدول به صفحه‌ی آن در برندهای کنتیننتال (ContiTech)، اپتی‌بلت (Optibelt)، باندو (BANDO)، دانگیل (DRB) و SWR لینک شده است.

تسمه‌ی چندشیار چیست؟

تسمه‌ی چندشیار را می‌شود ترکیبی از تسمه‌ی تخت و تسمه‌ی V شکل دانست. پشت آن مانند تسمه‌ی تخت پهن و نازک است و یک ردیف طناب کششی (پلی‌استر، و در بعضی سری‌ها آرامید یا پلی‌آمید) در سراسر پهنای آن در لاستیک نشسته است. زیر این لایه، چند شیار V شکل موازی در طول تسمه قرار دارد که در شیارهای پولی چندشیار می‌نشینند. شیارها، مانند دیواره‌های تسمه‌ی V شکل، با فشار به دیواره‌ی شیار پولی چسبندگی می‌سازند؛ و چون تسمه نازک است، به‌راحتی خم می‌شود.

نتیجه‌ی این ساختار، چند ویژگی است که سازنده‌ها در کاتالوگ‌هایشان برمی‌شمارند:

• پولی کوچک و دور بالا: تسمه‌ی نازک روی پولی‌های کوچک‌تر از تسمه‌ی V شکل هم‌توان کار می‌کند. کمترین قطر پولی در مقطع PJ فقط ۲۰ میلی‌متر است.
• نسبت تبدیل زیاد: BANDO برای سری Rib Ace خود نسبت انتقال تا ۴۰ به ۱ را ذکر می‌کند.
• کارکرد آرام: یک تسمه‌ی یکپارچه جای چند تسمه‌ی جدا را می‌گیرد و مشکل ناهم‌طولی تسمه‌های یک دسته را ندارد؛ لرزش و صدا هم کمتر است.
• گرداندن با پشت تسمه: پشت صاف تسمه می‌تواند هرزگرد یا پولی دیگری را بچرخاند (خمش معکوس)، چیزی که در چیدمان مارپیچ موتور خودرو دیده می‌شود.

هر دو استاندارد اصلی این تسمه‌ها، DIN 7867 و ISO 9982، گام شیار هر مقطع را یکسان تعریف می‌کنند؛ برای همین تسمه‌ی PK کنتیننتال و PK اپتی‌بلت روی یک پولی می‌نشینند. اگر با انواع دیگر تسمه آشنا نیستید، مقاله‌ی انواع و کاربردهای تسمه‌های صنعتی را ببینید.

جدول مقطع‌های تسمه‌ی چندشیار

پنج مقطع رایج تسمه‌ی چندشیار با حرف دوم از هم جدا می‌شوند: PH کوچک‌ترین و PM بزرگ‌ترین است. گام شیار (s) فاصله‌ی نوک دو شیار کنار هم است و در هر مقطع ثابت است؛ ارتفاع کل از پشت تسمه تا نوک شیار است و هر سازنده آن را کمی متفاوت می‌نویسد. ستون آخر هر مقطع را به صفحه‌ی آن در برندهای سایت می‌برد.

چند نکته از جدول:

• مقطع را از گام شیار بشناسید، نه از ارتفاع. ارتفاع کل PL در کاتالوگ‌ها از ۷ تا ۹٫۶۵ میلی‌متر نوشته شده، اما گام شیار آن در همه ۴٫۷ است.
• پهنای تسمه تقریباً برابر تعداد شیار ضرب در گام است: یک 6PK حدود ۶ × ۳٫۵۶ = ۲۱٫۴ میلی‌متر و یک 10PJ حدود ۲۳٫۴ میلی‌متر پهنا دارد.
• کمترین قطر پولی مرز خمش تسمه است. پولی کوچک‌تر از این عدد، تسمه را بیش از حد خم می‌کند و طناب‌های کششی آن زود خسته می‌شوند و ترک می‌خورند.

خواندن کد تسمه‌ی چندشیار

رایج‌ترین شکل کد، همان است که کنتیننتال و باندو می‌نویسند: تعداد شیار، مقطع، طول، بدون فاصله. چند مثال از متن صفحه‌های همین برندها:

• 6PK1200: شش شیار، مقطع PK، طول مؤثر ۱۲۰۰ میلی‌متر.
• 10PJ1200: ده شیار، مقطع PJ، طول ۱۲۰۰ میلی‌متر.
• 8PL2000: هشت شیار، مقطع PL، طول ۲۰۰۰ میلی‌متر.
• 10PM3000: ده شیار، مقطع PM، طول ۳۰۰۰ میلی‌متر.

بقیه‌ی سازنده‌ها همین سه بخش را به ترتیب یا شکل دیگری می‌نویسند:

• اپتی‌بلت بین بخش‌ها فاصله می‌گذارد: 6 PK 1200. این همان تسمه‌ی 6PK1200 است.
• SWR طول را بعد از مقطع می‌نویسد (PK611 برای طول ۶۱۱ میلی‌متر) و تسمه را با تعداد شیار مورد نیاز می‌سازد؛ 6PK611 یعنی همان تسمه با شش شیار.
• دانگیل (DRB) طول را به دهم اینچ می‌نویسد: 180PJ یعنی طول ۱۸ اینچ (۴۵۷ میلی‌متر) و PL500 یعنی ۵۰ اینچ (۱۲۷۰ میلی‌متر). تعداد شیار جداگانه گفته می‌شود. طول‌های DRB طبق استاندارد طول RMA آمریکایی است.

پس پیش از سفارش ببینید عدد طول چند رقم دارد و آیا با بازه‌ی طول آن مقطع به میلی‌متر جور درمی‌آید یا نه. عدد 180 برای یک PJ، که کوتاه‌ترین طول‌هایش حدود ۳۰۰ میلی‌متر است، نمی‌تواند میلی‌متر باشد و به احتمال زیاد دهم اینچ است.

کد روی پشت تسمه معمولاً با نام برند، سری و گاهی تاریخ ساخت چاپ می‌شود. حرفی که پیش از مقطع می‌آید معنای دیگری دارد: در سری دوطرفه‌ی کنتیننتال، مقطع‌ها DPJ، DPK و DPL نوشته می‌شوند و اپتی‌بلت تسمه‌های کشسان خود را EPH و EPJ می‌نامد (پایین‌تر).

طول مؤثر، طول مرجع و طول گام

تسمه‌ی چندشیار را نمی‌شود با یک متر نواری دور پشتش اندازه گرفت و عدد را در کد گذاشت؛ طول کد، طولی است که روی خط کار تسمه در پولی اندازه‌گیری می‌شود. سازنده‌ها این طول را با نام‌های مختلفی می‌نویسند:

• کنتیننتال، باندو و دانگیل: طول مؤثر (Le).
• اپتی‌بلت: طول مرجع (Lb).
• SWR: طول گام (Lp).

بازه‌ی طول‌ها در فهرست سازنده‌ها نشان می‌دهد هر مقطع برای چه اندازه‌ای از دستگاه است:

• PJ: از حدود ۳۰۰ تا ۲۴۸۹ میلی‌متر (اپتی‌بلت از ۲۸۰، SWR از ۳۱۴، کنتیننتال از ۳۵۶، باندو از ۳۸۱).
• PK: از حدود ۶۰۰ تا ۲۵۵۰ میلی‌متر در کنتیننتال و SWR و تا ۲۸۴۵ در اپتی‌بلت.
• PL: از حدود ۹۵۰ تا ۶۰۹۶ میلی‌متر، و در کنتیننتال تا ۷۰۵۵.
• PM: از حدود ۲۱۰۰ تا بیش از ۱۵۰۰۰ میلی‌متر؛ برای دستگاه‌های بزرگ و پرتوان.
• PH: اپتی‌بلت آن را از ۶۹۸ تا ۲۱۵۵ میلی‌متر، به سفارش، تولید می‌کند و DRB طول‌های آن را جداگانه پاسخ می‌دهد.

همه‌ی طول‌های درون این بازه‌ها موجود نیستند؛ هر سازنده فهرست طول‌های استاندارد خودش را دارد. فهرست هر برند در صفحه‌ی همان مقطع آمده است.

تعداد شیار و تسمه‌ای که از غلاف بریده می‌شود

تعداد شیار تسمه باید با تعداد شیارهای پولی یکی باشد. تسمه‌ی باریک‌تر از پولی بخشی از پولی را بی‌کار می‌گذارد و توان کمتری می‌کشد؛ تسمه‌ی پهن‌تر هم یک یا چند شیارش بیرون از پولی می‌ماند، لبه‌اش به دیواره‌ی پولی می‌ساید و زود می‌برد. یک شیار جابه‌جا نصب‌کردن تسمه هم همین نتیجه را دارد.

تسمه‌های چندشیار معمولاً به شکل غلاف پهن ساخته و به تعداد شیار لازم بریده می‌شوند. به همین دلیل SWR تسمه را با هر تعداد شیار مورد نیاز می‌سازد و DRB بیشترین تعداد شیار PJ را ۳۰ در تسمه‌ی سنگ‌خورده و ۲۱۰ در تسمه‌ی قالبی ذکر می‌کند. یعنی اگر تسمه‌ای با تعداد شیار کم‌یاب لازم دارید، معمولاً می‌شود آن را از همان مقطع و طول تأمین کرد.

تسمه‌ی چندشیار در خودرو و صنعت

در خودرو، تسمه‌ی دینام، کولر و تسمه‌ی مارپیچی که چند تجهیز جلوی موتور را با هم می‌گرداند، بیشتر از مقطع PK است؛ کدهایی مثل 4PK، 5PK یا 6PK با طول‌های مختلف. پس «کد تسمه‌ی دینام» همان کد تسمه‌ی چندشیار است و همین قاعده برای خواندن آن کافی است. روی بیشتر تسمه‌های خودرو کد چاپ شده است؛ اگر پاک شده، تعداد شیار را بشمارید و طول را از دفترچه‌ی فنی خودرو یا تسمه‌ی سالم یک خودروی هم‌مدل بگیرید.

در صنعت، هر مقطع جای خودش را دارد. کاربردهایی که سازنده‌ها برای هر مقطع ذکر می‌کنند:

• PH: ابزار دقیق و دستگاه‌های بسیار کوچک و پرسرعت.
• PJ: لوازم خانگی مانند ماشین لباسشویی، ابزار برقی و دستگاه‌های ورزشی.
• PK: خودرو، کمپرسور، پمپ، ماشین‌های کشاورزی و ماشین‌آلات صنعتی سبک و متوسط.
• PL: ماشین‌آلات صنعتی، کمپرسور، پمپ، آسیاب و ماشین‌های چوب.
• PM: ماشین‌آلات سنگین، سنگ‌شکن، آسیاب‌های بزرگ و دستگاه‌های پرتوان.

در ماشین‌ابزار و دستگاه‌هایی که با چند تسمه‌ی V شکل کار می‌کنند، گاهی یک تسمه‌ی چندشیار جای دسته‌ی تسمه‌ها را می‌گیرد؛ اما این کار پولی تازه می‌خواهد، چون شیار پولی V شکل و چندشیار یکی نیست. اگر دستگاه شما تسمه‌ی V شکل دارد، مقاله‌ی جدول ابعاد تسمه‌ی V شکل را ببینید، و اگر حرکت باید هم‌زمان باشد، جدول ابعاد تسمه‌ی تایمینگ را.

سری‌های ویژه: آرامید، کشسان و دوطرفه

کنار سری معمولی با طناب پلی‌استر، سازنده‌ها نسخه‌هایی برای کاربردهای خاص دارند که بیشترشان به سفارش ساخته می‌شوند:

• طناب آرامید: Conti V Multirib Supreme با طناب آرامید کم‌کشش برای بارهای بسیار زیاد ساخته می‌شود؛ به گفته‌ی ContiTech با آن تا یک‌سوم شیار کمتر از تسمه‌ی پلی‌استری لازم است.
• کشسان: Conti V Multirib Elast و نسخه‌های کشسان اپتی‌بلت (EPH و EPJ) برای دستگاه‌هایی با فاصله‌ی محور ثابت و بدون کشنده‌اند. تسمه هنگام نصب کشیده می‌شود و کشش لازم را در کار نگه می‌دارد. این تسمه را با تسمه‌ی معمولی هم‌طول عوض نکنید؛ در دستگاهی که کشنده ندارد، تسمه‌ی معمولی شل می‌ماند یا اصلاً جا نمی‌رود.
• دوطرفه: Conti V Multirib Dual در هر دو رو شیار دارد و برای انتقال توان از دو طرف و چرخاندن پولی‌ها در جهت مخالف است.

نصب، کشش و سایش شیار پولی

بیشتر خرابی‌های زودهنگام تسمه‌ی چندشیار به نصب برمی‌گردد. چند نکته که سازنده‌ها تکرار می‌کنند:

• تسمه را بدون اهرم روی پولی بگذارید؛ اهرم‌کردن طناب‌های کششی را می‌شکند.
• مطمئن شوید همه‌ی شیارهای تسمه در شیارهای پولی نشسته‌اند و هیچ شیاری بیرون نمانده است.
• پولی‌ها باید هم‌راستا باشند. ناهم‌راستایی در تسمه‌ی چندشیار صدا، به‌خصوص صدای جیرجیر، و سایش لبه‌ها را در پی دارد.
• کشش را طبق دستور سازنده‌ی دستگاه یا تسمه تنظیم کنید؛ تسمه‌ی شل سُر می‌خورد و داغ می‌شود و تسمه‌ی سفت یاتاقان‌ها را خراب می‌کند.
• شیارهای ساییده‌ی پولی را بررسی کنید. تسمه‌ی نو روی پولی ساییده زود خراب می‌شود.

ترک‌خوردن شیارها، جداشدن تکه‌های شیار، براق‌شدن سطح تماس و پاره‌شدن تسمه هرکدام علت خاص خود را دارند. این نشانه‌ها و علت‌هایشان را در مقاله‌ی علت خرابی و پاره‌شدن تسمه توضیح داده‌ایم.

اندازه‌گیری تسمه‌ی کهنه بدون کد

اگر کد پشت تسمه خوانا نیست، سه چیز را مشخص کنید:

1. تعداد شیار: شیارهای زیر تسمه، یا شیارهای پولی، را بشمارید.
2. مقطع: با کولیس پهنای چند شیار کنار هم را بگیرید و بر تعداد آن‌ها تقسیم کنید تا گام شیار به دست بیاید؛ سپس آن را با ستون گام شیار جدول مقایسه کنید. مثلاً اگر پهنای کل تسمه‌ی شش‌شیار حدود ۲۱ میلی‌متر است، گام آن حدود ۳٫۵ و مقطع PK است. اندازه‌گیری روی چند شیار، خطای کولیس را کم می‌کند.
3. طول: تسمه‌ی کهنه معمولاً کمی کش آمده است. اگر محیط بیرونی آن را اندازه بگیرید، عددی کمی بیشتر از طول کد به دست می‌آید. عدد را با مقطع و تعداد شیار برای ما بفرستید تا نزدیک‌ترین طول استاندارد را پیدا کنیم. اگر تسمه‌ی کهنه در دست نیست، فاصله‌ی محور دو پولی و قطر آن‌ها هم کمک می‌کند.

تسمه‌ی چندشیار در سایت

تسمه‌های چندشیار پنج برند در دسته‌ی تسمه چندشیار هستند و هر مقطع هر برند صفحه‌ی خودش را دارد، با گام شیار، ارتفاع، بازه‌ی طول و فهرست طول‌های آن برند:

• کنتیننتال (ContiTech): همه‌ی پنج مقطع، مثلاً تسمه چندشیار PK کنتیننتال، در سری‌های Multirib، Supreme، Elast و Dual.
• اپتی‌بلت (Optibelt): همه‌ی پنج مقطع در سری RB، مثلاً تسمه چندشیار PK اپتی‌بلت.
• باندو (BANDO): مقطع‌های PJ، PL و PM در سری Rib Ace، مثلاً تسمه چندشیار PJ باندو.
• دانگیل (DRB): مقطع‌های PH، PJ، PL و PM، مثلاً تسمه چندشیار PL دانگیل.
• SWR: مقطع‌های PJ، PK و PL در سری Poly-Vee، مثلاً تسمه چندشیار PK SWR.

همه‌ی تسمه‌ها را در دسته‌ی تسمه و تسمه صنعتی می‌بینید، و کاتالوگ‌های سازنده‌ها را در کتابخانه‌ی کاتالوگ‌ها.

سفارش تسمه‌ی چندشیار

برای سفارش، کد کامل تسمه‌ی قبلی کافی است: تعداد شیار، مقطع و طول، مثل 6PK1200 یا 8PL2000، و اگر برند یا سری خاصی (مثلاً کشسان یا دوطرفه) لازم دارید، نام آن. اگر کد پاک شده، تعداد شیار، پهنای تسمه و طول اندازه‌گرفته را بفرستید.

کد یا عکس تسمه را از راه تماس با ما، با تلفن یا واتس‌اپ برای کارشناسان ما بفرستید تا موجودی، برندهای در دسترس و زمان تأمین را اعلام کنیم.