تسمه تایمینگ (تسمهی دنده‌ای یا سنکرون) با پروفیل دندانه‌اش شناخته می‌شود و پروفیل را گام دندانه، شکل دندانه و ارتفاع تسمه تعیین میکند. جدول زیر همه‌ی پروفیلهای رایج را در یک جا آورده است: پروفیلهای ذوزنقه‌ای اینچی MXL، XL، L، H، XH و XXH، پروفیلهای ذوزنقه‌ای متریک T و AT، و پروفیلهای دندانه‌گرد HTD (مثل 3M، 5M، 8M و 14M) و STD (از S2M تا S14M)، با گام، ارتفاع دندانه و ارتفاع کل هرکدام به میلیمتر.
عددهای جدول از کاتالوگ برندهای تسمهی سایت آمدهاند: کنتیننتال (ContiTech)، اپتی‌بلت (Optibelt)، باندو (BANDO)، دانگیل (DRB) و SWR. ستون آخر هر پروفیل را به صفحه‌ی آن در هر برند لینک میکند. پایین‌تر توضیح داده‌ایم کد روی تسمه را چطور بخوانید، پروفیل یک تسمهی کهنه را چطور تشخیص بدهید و طولش را چطور اندازه بگیرید.
تسمه تایمینگ چیست و چرا به کار می‌رود؟
تسمهی V شکل و تسمهی چندشیار با اصطکاک کار می‌کنند: دیواره‌های تسمه در شیار پولی فشرده می‌شوند و نیرو را می‌برند. این تسمه‌ها همیشه کمی می‌لغزند و نسبت دور دو محور دقیقاً ثابت نمی‌ماند. در تسمه تایمینگ، دندانه‌های تسمه در شیارهای پولی دنده‌ای درگیر می‌شوند، مثل زنجیر و چرخ‌زنجیر. نتیجه این است که:
- لغزش ندارد: نسبت دور دقیقاً نسبت تعداد دندانه‌های دو پولی است و با بار و گذشت زمان عوض نمی‌شود.
- محورها هم‌زمان می‌چرخند: برای همین در موقعیت‌دهی، ماشین‌ابزار، ربات، دستگاه‌های بسته‌بندی و چاپ، نساجی و هر جا که دو محور باید با هم بخوانند به کار می‌رود.
- به روغن‌کاری نیاز ندارد: برخلاف زنجیر، کمصداتر و سبک‌تر است و کشیدگی آن با گذشت زمان بسیار کم است، چون طناب‌های کششی آن از الیاف شیشه، آرامید، کربن یا فولاد است.
در مقابل، تسمه تایمینگ ناهم‌راستایی پولی‌ها را کمتر از تسمهی V شکل تحمل میکند و باید روی پولی‌ای کار کند که دقیقاً همان پروفیل و همان گام را دارد. برای آشنایی با انواع دیگر تسمه‌ها، مقاله‌ی انواع و کاربردهای تسمه‌های صنعتی را ببینید.
اجزای پروفیل: گام، ارتفاع دندانه و ارتفاع کل
سه عدد اصلی هر پروفیل تسمه تایمینگ این‌ها هستند:
- گام دندانه (t): فاصلهی مرکز دو دندانهی پشت سر هم، روی خط گام. مهم‌ترین عدد پروفیل است؛ تسمه و پولی با گام متفاوت هرگز با هم کار نمی‌کنند.
- ارتفاع دندانه (ht): از سطح بین دندانهها تا نوک دندانه.
- ارتفاع کل (hs): از پشت تسمه تا نوک دندانه.
خط گام خطی است که از وسط طناب‌های کششی داخل تسمه می‌گذرد. طول تسمه تایمینگ همیشه روی همین خط اندازه گرفته می‌شود و به آن طول گام می‌گویند. چون خط گام داخل پشت تسمه است، قطر گام پولی کمی از قطر خارجی آن بزرگ‌تر است.
جدول ابعاد پروفیلهای تسمه تایمینگ
عددها به میلیمتر است. گام هر پروفیل در همه‌ی برندها یکی است، اما ارتفاع‌ها را هر سازنده با رواداری خودش می‌نویسد؛ جایی که برندها اختلاف دارند، بازه‌ی عددهای کاتالوگ‌ها آمده است.
| مقطع | گام دندانه | ارتفاع دندانه | ارتفاع کل | صفحه‌ی هر برند |
|---|---|---|---|---|
| MXL | ۲٫۰۳۲ | ۰٫۵۱ | ۱٫۱ تا ۱٫۱۴ | کنتیننتال، اپتی‌بلت، باندو، دانگیل، SWR |
| XL | ۵٫۰۸ | ۱٫۲۵ تا ۱٫۲۷ | ۲٫۲۵ تا ۲٫۳ | کنتیننتال، اپتی‌بلت، باندو، دانگیل، SWR |
| L | ۹٫۵۲۵ | ۱٫۹ تا ۱٫۹۱ | ۳٫۵ تا ۳٫۶ | کنتیننتال، اپتی‌بلت، باندو، دانگیل، SWR |
| H | ۱۲٫۷ | ۲٫۲۹ تا ۲٫۳ | ۴ تا ۴٫۳ | کنتیننتال، اپتی‌بلت، باندو، دانگیل، SWR |
| XH | ۲۲٫۲۲۵ | ۶٫۳ تا ۶٫۳۵ | ۱۱٫۲ تا ۱۱٫۳ | کنتیننتال، اپتی‌بلت، باندو، SWR |
| XXH | ۳۱٫۷۵ | ۹٫۵۳ تا ۹٫۶ | ۱۵٫۷ تا ۱۵٫۸ | کنتیننتال، اپتی‌بلت، باندو، SWR |
| T5 | ۵ | ۱٫۲ | ۲٫۲ | کنتیننتال |
| T10 | ۱۰ | ۲٫۵ | ۴٫۵ | کنتیننتال |
| T20 | ۲۰ | ۵ | ۸ | کنتیننتال |
| AT5 | ۵ | ۱٫۲ | ۲٫۷ | کنتیننتال |
| AT10 | ۱۰ | ۲٫۵ | ۵ | کنتیننتال |
| AT20 | ۲۰ | ۵ | ۹ | کنتیننتال |
| HTD 3M | ۳ | ۱٫۱ تا ۱٫۲۱ | ۲٫۳ تا ۲٫۴ | کنتیننتال، اپتی‌بلت، SWR |
| HTD 5M | ۵ | ۱٫۹ تا ۲٫۱ | ۳٫۴ تا ۳٫۸ | کنتیننتال، اپتی‌بلت، باندو، SWR |
| HTD 8M | ۸ | ۳٫۲ تا ۳٫۵ | ۵٫۳ تا ۶ | کنتیننتال، اپتی‌بلت، باندو، SWR |
| HTD 14M | ۱۴ | ۵٫۶ تا ۶٫۰۲ | ۹٫۵ تا ۱۰٫۲ | کنتیننتال، اپتی‌بلت، باندو، SWR |
| S2M | ۲ | ۰٫۷۵ تا ۰٫۷۶ | ۱٫۳۱ تا ۱٫۳۶ | باندو، SWR |
| S3M | ۳ | ۱٫۱۴ | ۲٫۱ تا ۲٫۳ | باندو، SWR |
| S5M | ۵ | ۱٫۹ تا ۱٫۹۱ | ۳٫۴ تا ۳٫۶۱ | اپتی‌بلت، باندو، دانگیل، SWR |
| S8M | ۸ | ۲٫۸۹ تا ۳٫۲ | ۵٫۲ تا ۵٫۴ | اپتی‌بلت، باندو، دانگیل، SWR |
| S14M | ۱۴ | ۵٫۳ تا ۵٫۶ | ۹٫۵ تا ۱۰٫۲ | اپتی‌بلت، باندو، دانگیل، SWR |
چند نکته برای خواندن جدول:
- گام‌های اینچی عدد گردی به میلیمتر نیستند: XL یکپنجم اینچ یعنی ۵٫۰۸ میلیمتر، L سه‌هشتم اینچ یعنی ۹٫۵۲۵ و H نیم اینچ یعنی ۱۲٫۷ میلیمتر است.
- چهار پروفیل گام ۵ میلیمتر دارند (T5، AT5، HTD 5M و S5M)؛ هیچ‌کدام روی پولی دیگری نمی‌نشیند، چون شکل دندانهها فرق دارد.
- در پروفیلهای دندانه‌گرد، عدد کنار حرف M خودِ گام به میلیمتر است: 8M یعنی گام ۸ و S14M یعنی گام ۱۴ میلیمتر.
پروفیلهای ذوزنقه‌ای اینچی: MXL تا XXH
قدیمی‌ترین پروفیلهای تسمه تایمینگ دندانهی ذوزنقه‌ای با دیواره‌های صاف دارند و از استانداردهای آمریکایی آمدهاند؛ امروز در ISO 5296 تعریف شده‌اند. نام هر پروفیل گام آن را می‌گوید:
- MXL: گام ۰٫۰۸ اینچ (۲٫۰۳۲ میلیمتر)، برای دستگاه‌های کوچک و سبک مثل چاپگر و ابزار دقیق.
- XL: گام یکپنجم اینچ (۵٫۰۸ میلیمتر)، رایج در دستگاه‌های اداری و ماشین‌آلات سبک.
- L و H: گام ۹٫۵۲۵ و ۱۲٫۷ میلیمتر، پرمصرف‌ترین پروفیلهای اینچی در ماشین‌آلات صنعتی.
- XH و XXH: گام ۲۲٫۲۲۵ و ۳۱٫۷۵ میلیمتر، برای توان‌های زیاد؛ دندانهی XH بیش از ۶ میلیمتر و دندانهی XXH بیش از ۹٫۵ میلیمتر ارتفاع دارد.
این پروفیل‌ها بیشتر در ماشین‌آلات آمریکایی و دستگاه‌های قدیمی‌تر دیده می‌شوند و برای تعمیر و جایگزینی همان تسمه‌ها هنوز لازم‌اند. در طراحی‌های جدید معمولاً جای خود را به پروفیلهای دندانه‌گرد داده‌اند.
پروفیلهای ذوزنقه‌ای متریک: T و AT
T5، T10 و T20 پروفیلهای ذوزنقه‌ای متریک مطابق DIN 7721 هستند، با گام ۵، ۱۰ و ۲۰ میلیمتر. پروفیل AT دندانهی پهن‌تر و بلندتری از T با همان گام‌ها دارد: سطح تماس بیشتری با پولی دارد، بار بیشتری می‌برد و در موقعیت‌دهی بازی کمتری دارد. مثلاً ارتفاع کل T10 طبق جدول ۴٫۵ و ارتفاع کل AT10 ۵ میلیمتر است.
این دو خانواده بیشتر از پلی‌یورتان با طناب کششی فولادی ساخته می‌شوند؛ ContiTech آن‌ها را با نام Conti Synchroflex می‌سازد. طول این تسمه‌ها با گذشت زمان تقریباً تغییر نمی‌کند، برای همین در حرکت‌های خطی، ربات، درهای خودکار و خطوط خودکار پرسرعت رایج‌اند. نکته‌ی مهم: گام AT همان گام T است، اما پولی AT با پولی T یکی نیست؛ تسمهی AT10 را روی پولی T10 نگذارید.
پروفیلهای دندانه‌گرد: HTD و STD
HTD (High Torque Drive) پروفیلی با دندانهی گرد و دیواره‌های منحنی است که جای دندانهی ذوزنقه‌ای را گرفت. دندانهی گرد بار را روی سطح بیشتری پخش میکند، کمتر از روی پولی می‌پرد و در همان پهنا توان بیشتری منتقل میکند. گام‌های رایج آن 3M، 5M، 8M و 14M است و در استاندارد ISO 13050 با نام پروفیل H آمده است. بعضی سازنده‌ها نام خودشان را روی این پروفیل می‌گذارند: BANDO آن را HTS می‌نامد و به گفته‌ی خودش روی پولی‌های استاندارد HTD کار میکند، و پروفیل OMEGA شرکت Optibelt که بر پایه‌ی HTD طراحی شده است، طبق کاتالوگ Optibelt روی پولی‌های HTD و RPP می‌نشیند.
STD (Super Torque Drive) پروفیل دندانه‌گرد دیگری است که در همان استاندارد ISO 13050 با نام پروفیل S آمده است و نام پروفیل‌هایش با حرف S شروع می‌شود: S2M، S3M، S5M، S8M و S14M. BANDO این پروفیل را STS می‌نامد. دندانهی STD کمارتفاعتر است و با پولی بازی کمتری دارد؛ برای همین تسمه دقیقتر جابه‌جا می‌شود، کمصداتر کار میکند و برای موقعیت‌دهی و حرکت‌های رفت‌وبرگشتی مناسب است. Optibelt هم در کاتالوگش صدای تسمهی STD را به‌طور محسوسی کمتر از HTD می‌داند.
آیا تسمه STD روی پولی HTD کار میکند؟
خیر. گام S8M با HTD 8M یکی است (هر دو ۸ میلیمتر)، اما شکل دندانهها یکی نیست. تسمهی STD را روی پولی STD و تسمهی HTD را روی پولی HTD به کار ببرید. اگر تسمهی یک پروفیل روی پولی پروفیل دیگر بسته شود، ممکن است در نگاه اول بنشیند، اما دندانهها درست درگیر نمی‌شوند، بار روی لبه‌ی دندانه جمع می‌شود و تسمه زود ساییده می‌شود یا دندانه‌هایش می‌برد. هنگام سفارش، حرف S را از کد جا نیندازید.
ContiTech پروفیلهای اختصاصی دیگری هم دارد، مثل CTD با دندانهی گرد بلندتر (C8M و C14M) برای گشتاورهای بسیار زیاد. پروفیلهای اختصاصی را فقط با پولی همان سازنده یا پولی‌ای که سازنده سازگار می‌داند به کار ببرید.
خواندن کد تسمه تایمینگ
کد تسمه تایمینگ سه چیز را می‌گوید: طول گام، پروفیل و پهنا. ترتیب و واحد این سه، به پروفیل و گاهی به سازنده بستگی دارد.
کد تسمه‌های اینچی
در پروفیلهای اینچی، عدد اول طول گام به دهم اینچ است، بعد نام پروفیل می‌آید و عدد آخر کد پهناست به صدم اینچ. برای نمونه 240 L 100 یعنی:
- 240: طول گام ۲۴ اینچ، یعنی ۶۰۹٫۶ میلیمتر. چون گام L سه‌هشتم اینچ است، این تسمه ۶۴ دندانه دارد (فهرست Optibelt همین عددها را برای 240 L می‌دهد).
- L: پروفیل با گام ۹٫۵۲۵ میلیمتر.
- 100: پهنای یک اینچ، یعنی ۲۵٫۴ میلیمتر.
کد پهناهای رایج اینچی طبق کاتالوگ Optibelt این‌هاست: 025 برابر ۶٫۴، 037 برابر ۹٫۵، 050 برابر ۱۲٫۷، 075 برابر ۱۹٫۱، 100 برابر ۲۵٫۴، 150 برابر ۳۸٫۱ و 200 برابر ۵۰٫۸ میلیمتر. گاهی کد بی‌فاصله نوشته می‌شود؛ 300L100 در کاتالوگ BANDO همان تسمهی L با طول گام ۳۰ اینچ (۷۶۲ میلیمتر، ۸۰ دندانه) و پهنای یک اینچ است.
کد تسمه‌های متریک
در پروفیلهای متریک، طول گام و پهنا به میلیمتر نوشته می‌شوند، اما ترتیب در برندها یکی نیست:
- Optibelt و ContiTech: طول گام، پروفیل، پهنا. نمونه‌ی کاتالوگ Optibelt، 1200 8M 30، یعنی طول گام ۱۲۰۰ میلیمتر (۱۵۰ دندانه)، پروفیل 8M و پهنای ۳۰ میلیمتر.
- SWR: طول گام پیش از پروفیل با خط تیره: 720-8M یعنی طول گام ۷۲۰ میلیمتر و ۹۰ دندانه.
- DRB (دانگیل): پروفیل اول و طول بعد از آن: S8M 880 یعنی طول گام ۸۸۰ میلیمتر و ۱۱۰ دندانه.
- BANDO در تسمه‌های STS: پهنا اول و به دهم میلیمتر، بعد پروفیل و بعد طول: در کاتالوگ BANDO کد 600 S8M 1000 (با نام سری میان آن‌ها) یعنی پهنای ۶۰ میلیمتر، پروفیل S8M و طول گام ۱۰۰۰ میلیمتر.
برای همین، عددها را با پروفیل بسنجید: طول گام همیشه بر گام بخش‌پذیر است (۱۲۰۰ بر ۸ می‌شود ۱۵۰ دندانه)، و پهنا عدد کوچک‌تری است که در فهرست پهناهای استاندارد آن پروفیل هست. اگر مطمئن نیستید کدام عدد طول است، تعداد دندانه را بشمارید (بخش بعد).
تسمه تایمینگ دوطرفه
تسمهی دوطرفه در هر دو رو دندانه دارد و برای دستگاه‌هایی است که پولی‌هایی در هر دو سوی تسمه دارند و یکی از محورها باید برعکس بچرخد، مثل بعضی ماشین‌های نساجی، چاپ و بسته‌بندی. نام آن همان پروفیل با حرف D در ابتداست:
- اینچی: DXL، DL و DH.
- HTD: D5M، D8M و D14M.
- STD: DS8M در Optibelt و ContiTech، و در BANDO از DS2M تا DS14M.
دندانه‌های دو روی تسمه یکسان‌اند و طبق کاتالوگ Optibelt هر رو به‌تنهایی می‌تواند تمام توان مجاز را منتقل کند؛ اما جمع توانی که دو رو منتقل می‌کنند نباید از توان مجاز تسمه بیشتر شود. ارتفاع کل تسمهی دوطرفه از تسمهی یکطرفهی همان پروفیل بیشتر است؛ مثلاً Optibelt ارتفاع کل DS8M را ۶٫۹۵ میلیمتر می‌دهد، در حالی که S8M یک‌طرفه طبق جدول ۵٫۲ تا ۵٫۴ میلیمتر است. پس تسمهی دوطرفه را فقط با کد دوطرفه سفارش بدهید.
اندازهگیری تسمه تایمینگ کهنه
اگر کد روی تسمه پاک شده، با یک خط‌کش یا کولیس می‌توانید آن را پیدا کنید:
- شکل دندانه را نگاه کنید: دیواره‌ی صاف و نوک تخت یعنی ذوزنقه‌ای (اینچی، T یا AT)؛ دندانهی گرد یعنی HTD یا STD. دندانهی AT نسبت به T پهن‌تر و بلندتر است.
- گام را اندازه بگیرید: فاصلهی مرکز یک دندانه تا مرکز دندانهی دهم بعد از آن را بخوانید و بر ۱۰ تقسیم کنید. اندازهگیری یک گام تنها خطای زیادی دارد. این کار به‌خصوص برای جدا کردن XL (۵٫۰۸) از پروفیلهای ۵ میلیمتری لازم است: در ۱۰ گام، اختلاف این دو ۰٫۸ میلیمتر است.
- دندانهها را بشمارید: تعداد دندانه × گام = طول گام. مثلاً تسمه‌ای با گام ۸ و ۱۵۰ دندانه، طول گام ۱۲۰۰ میلیمتر دارد. این روش از اندازهگیری دور تسمه با متر دقیقتر است، چون طول گام روی خط طناب‌ها تعریف می‌شود، نه روی پشت تسمه یا نوک دندانهها.
- پهنا و ارتفاع کل را بخوانید: پهنا را با کولیس، و ارتفاع کل را از پشت تسمه تا نوک دندانه. ارتفاع کل را با جدول بالا مقایسه کنید؛ مثلاً اگر دندانه گرد است و گام ۸، ارتفاع کل به شما کمک میکند بین 8M و S8M حدس بزنید، اما چون بازه‌ی این دو در بعضی برندها به هم نزدیک است، بهتر است نوشته‌ی روی پولی را هم ببینید.
اگر تسمه پاره شده، علت آن را پیش از نصب تسمهی نو پیدا کنید؛ ناهم‌راستایی، کشش نادرست یا پولی ساییده، تسمهی نو را هم خراب میکند. نشانه‌ها و علت‌ها را در مقاله‌ی علت خرابی و پاره شدن تسمه آورده‌ایم.
پهنای تسمه تایمینگ
پهنای تسمه را توان و گشتاور دستگاه تعیین میکند و باید با پهنای پولی بخواند؛ تسمهی پهن‌تر از پولی لبه‌هایش ساییده می‌شود و تسمهی باریک‌تر، توان کمتری از طراحی منتقل میکند. پهناهای استاندارد هر پروفیل در کاتالوگ سازنده آمده است. برای نمونه، کاتالوگ Optibelt برای پروفیلهای دندانه‌گرد این پهناها را استاندارد می‌داند:
- 3M: ۶، ۹ و ۱۵ میلیمتر.
- 5M: ۹، ۱۵ و ۲۵ میلیمتر.
- 8M: ۲۰، ۳۰، ۵۰ و ۸۵ میلیمتر.
- 14M: ۴۰، ۵۵، ۸۵، ۱۱۵ و ۱۷۰ میلیمتر.
بسیاری از تسمه‌های تایمینگ به صورت آستین (Sleeve) ساخته و به پهنای خواسته‌شده برش داده می‌شوند؛ پس پهناهای دیگر هم اغلب قابل تأمین‌اند. هنگام سفارش، پهنا را به میلیمتر (یا در تسمه‌های اینچی، کد پهنا) بگویید.
تسمه تایمینگ برندهای مختلف در سایت
برای هر پروفیل در هر برند صفحه‌ای جدا در سایت هست، با گام، ارتفاع‌ها، سری‌های تولیدی و محدوده‌ی طول. همه را در دسته‌ی تسمه تایمینگ صنعتی می‌بینید، یا فهرست هر برند را جداگانه:
- تسمه تایمینگ کنتیننتال (ContiTech): پروفیلهای اینچی، T و AT، HTD و STD، به همراه پروفیلهای اختصاصی آن.
- تسمه تایمینگ اپتی‌بلت (Optibelt): سری‌های OMEGA، STD و ZR.
- تسمه تایمینگ باندو (BANDO): STS از S2M تا S14M، HTS و پروفیلهای اینچی.
- تسمه تایمینگ SWR: HTD، STD و اینچی.
مثلاً صفحه‌ی تسمه تایمینگ HTD 8M کنتیننتال یا تسمه تایمینگ XL اپتی‌بلت را ببینید. کاتالوگ سازنده‌ها در کتابخانه‌ی کاتالوگ‌ها است. اگر دنبال تسمهی V شکل یا چندشیار هستید، جدول ابعاد تسمه V شکل و تسمه چندشیار PK را بخوانید، و همه‌ی تسمه‌ها را در دسته‌ی تسمه.
سفارش تسمه تایمینگ
ساده‌ترین راه سفارش، کد کامل روی تسمهی قبلی است، با برند اگر دیده می‌شود: مثلاً 1200 8M 30 یا 240 L 100. اگر کد پاک شده، این چهار چیز را بفرستید: شکل دندانه (ذوزنقه‌ای یا گرد)، گام، تعداد دندانهها و پهنا. برای تسمهی دوطرفه، دوطرفه بودن را هم بگویید، و اگر نوشته‌ای روی پولی هست (مثل S8M یا HTD) آن را هم.
کد یا عکس تسمه و پولی را از راه تماس با ما، با تلفن یا واتس‌اپ برای کارشناسان ما بفرستید تا پروفیل را تأیید کنیم و برندها و طول‌های در دسترس را بگوییم.
