جدول ابعاد رولبرینگ مخروطی: سری 30200، 30300، 32000، 32200 و 32300

رولبرینگ مخروطی را در چرخ خودرو و کامیون، دیفرانسیل، گیربکس، پینیون، جرثقیل و ماشین‌آلات راهسازی پیدا می‌کنید؛ هر جا که شفت هم بار شعاعی سنگین دارد و هم بار محوری. در این صفحه ابعاد پرمصرف‌ترین سری‌های متریک، یعنی 30200، 30300، 32000 X، 32200 و 32300، را از قطر داخلی ۱۷ تا ۱۰۰ میلی‌متر در یک جا آورده‌ایم: قطر داخلی، قطر خارجی و سه پهنایی که فقط رولبرینگ مخروطی دارد، یعنی پهنای کل T، پهنای مخروط B و پهنای کاسه C.

ابعاد این سری‌ها را استاندارد ISO 355 تعیین می‌کند؛ پس یک 30205 از SKF، FAG، NSK، NTN، TIMKEN، NACHI یا KOYO همان ۲۵ × ۵۲ × ۱۶٫۲۵ میلی‌متر است. اعداد جدول‌ها از کاتالوگ سازندگان و صفحه‌ی همین کدها در سایت آمده و هر کد در جدول به صفحه‌ی آن لینک شده است؛ در آن صفحه بار دینامیکی و استاتیکی، ضریب‌های e و Y، سرعت، وزن و «هم‌اندازه در برندهای دیگر» را هم می‌بینید.

رولبرینگ مخروطی چیست و چه باری را تحمل می‌کند؟

رولبرینگ مخروطی دو تکه است. تکه‌ی اول مخروط (در زبان بازار «کن»، از cone) است: رینگ داخلی که غلتک‌های مخروطی و قفسه روی آن سوارند و از هم جدا نمی‌شوند. تکه‌ی دوم کاسه («کاپ»، از cup) است: رینگ بیرونی که فقط یک مسیر غلتش مخروطی دارد. مسیرهای غلتش و خود غلتک‌ها همه مخروطی‌اند و امتداد آن‌ها در یک نقطه روی محور شفت به هم می‌رسد؛ برای همین غلتک‌ها بدون لغزش می‌غلتند.

چون مسیر غلتش کج است، رولبرینگ مخروطی بار شعاعی و بار محوری را هم‌زمان تحمل می‌کند؛ اما بار محوری را فقط در یک جهت، یعنی جهتی که کاسه را روی غلتک‌ها فشار می‌دهد. بار شعاعی هم خودش یک نیروی محوری در رولبرینگ می‌سازد که باید جایی مهار شود. به این دو دلیل رولبرینگ مخروطی تقریباً همیشه جفتی نصب می‌شود: دو عدد روبه‌روی هم روی یک شفت، مثل دو رولبرینگ توپی چرخ یا دو رولبرینگ پینیون دیفرانسیل، که هر کدام بار محوری یک جهت را می‌گیرد.

در مقایسه با رولبرینگ استوانه‌ای، که بار محوری چندانی نمی‌گیرد، و بلبرینگ تماس زاویه‌ای، که برای دور بالاتر و بار سبک‌تر است، رولبرینگ مخروطی ظرفیت بار ترکیبی بیشتری دارد؛ چون تماس غلتک با مسیر خطی است، نه نقطه‌ای. تفاوت کلی این دو نوع تماس را در تفاوت بلبرینگ و رولبرینگ توضیح داده‌ایم.

کد رولبرینگ مخروطی متریک را چطور بخوانیم؟

شماره‌ی پنج‌رقمی رولبرینگ‌های مخروطی متریک از طرح ابعادی ISO می‌آید و هر رقم معنایی دارد:

• رقم اول، 3: نوع رولبرینگ، یعنی مخروطی یک‌ردیفه.
• رقم دوم: سری پهنا؛ 0 باریک‌ترین است و 2 و 3 پهن‌تر.
• رقم سوم: سری قطر؛ 0 قطر خارجی کوچک (حلقه‌های نازک)، 2 سبک و 3 متوسط با قطر خارجی بزرگ‌تر.
• دو رقم آخر: شماره‌ی سوراخ؛ از 04 به بعد آن را در ۵ ضرب کنید تا قطر داخلی به میلی‌متر به دست بیاید. 03 یعنی ۱۷ میلی‌متر، همان قاعده‌ی بلبرینگ‌ها که در جدول ابعاد بلبرینگ 6000، 6200 و 6300 آمده است.

پس 30205 یعنی سری پهنای ۰ و سری قطر ۲، با قطر داخلی ۲۵ میلی‌متر؛ و 32210 یعنی همان سری قطر ۲ با پهنای بیشتر، روی شفت ۵۰ میلی‌متری. چند سری دیگر هم رایج‌اند:

• 320 X: حلقه‌های نازک و قطر خارجی کم، برای جاهایی که فضای شعاعی کم است. حرف X در کاتالوگ SKF و دیگران یعنی ابعاد بیرونی رولبرینگ با استاندارد ISO هماهنگ شده است؛ در این سری پهنای کل و پهنای مخروط برابرند (32008X: ۴۰ × ۶۸ × ۱۹).
• 313: زاویه‌ی تماس تند، نزدیک ۳۰ درجه، برای بار محوری سنگین؛ مثل 31310. ابعاد بیرونی‌اش با 30310 یکی نیست و جای هم نمی‌نشینند.
• 330، 331 و 332: سری‌های پهن با زاویه‌ی تماس کم، برای بار شعاعی خیلی سنگین در فضای کم.

برخلاف قطر داخلی، قطر خارجی و پهناها را نمی‌شود از کد حساب کرد؛ این‌ها را باید از جدول خواند.

پهنای کل T، پهنای مخروط B و پهنای کاسه C

بلبرینگ یک پهنا دارد، اما رولبرینگ مخروطی سه پهنا دارد و همین بیشتر از هر چیز باعث اشتباه در اندازه‌گیری و سفارش می‌شود. کاسه روی مخروط کمی جابه‌جا می‌نشیند؛ پشت مخروط (سمت لبه‌ی بزرگ آن) و پشت کاسه (سمت دیواره‌ی ضخیم آن) هم‌تراز نیستند. برای همین:

• T، پهنای کل: فاصله‌ی پشت مخروط تا پشت کاسه، وقتی دو تکه روی هم سوارند. عددی که در محفظه و فاصله‌ی دو رولبرینگ روی شفت تعیین‌کننده است. در 30205 برابر ۱۶٫۲۵ میلی‌متر است.
• B، پهنای مخروط: پهنای رینگ داخلی به‌تنهایی، از لبه‌ی بزرگ تا لبه‌ی کوچک؛ در 30205 برابر ۱۵.
• C، پهنای کاسه: پهنای رینگ بیرونی به‌تنهایی؛ در 30205 برابر ۱۳.

در بیشتر سری‌ها T از B و B از C بزرگ‌تر است. استثنا سری 320 X است که T و B در آن برابرند.

اندازه‌گیری با کولیس

1. قطر داخلی d: سوراخ مخروط را با فک‌های داخلی کولیس در چند جهت بخوانید.
2. قطر خارجی D: بیرون کاسه را با فک‌های بیرونی بخوانید.
3. پهنای کل T: مخروط را داخل کاسه بگذارید، پشت کاسه را روی سطح صاف بگذارید، کمی بچرخانید تا غلتک‌ها بنشینند و ارتفاع تا پشت مخروط را بخوانید.
4. B و C: هر تکه را جدا اندازه بگیرید. اگر فقط یکی از دو تکه را دارید، همین عدد کافی است تا در جدول پیدایش کنید.

اگر T را با پهنای کاسه یا مخروط اشتباه بگیرید، کدی پیدا می‌کنید که در محفظه نمی‌نشیند یا پیش‌بار را به هم می‌زند. همیشه بگویید کدام عدد را اندازه گرفته‌اید.

جدول ابعاد رولبرینگ مخروطی سری 30200 و 30300

ابعاد همه‌ی جدول‌ها به میلی‌متر است. سری 30200 پرمصرف‌ترین سری رولبرینگ مخروطی است و در گیربکس‌ها، کاهنده‌ها و توپی چرخ‌ها زیاد دیده می‌شود.

سری 30200

سری 30300

با قطر داخلی یکسان، سری 30300 قطر خارجی و پهنای بیشتری از 30200 دارد و بار بیشتری می‌برد: 30305 روی همان شفت ۲۵ میلی‌متری، ۶۲ × ۱۸٫۲۵ است در برابر ۵۲ × ۱۶٫۲۵ در 30205.

جدول ابعاد سری 32000 X، 32200 و 32300

این سه سری از نظر پهنا در سری ۲ قرار دارند؛ یعنی با همان قطر داخلی و خارجی، پهن‌ترند و غلتک‌های بلندتری دارند. 32205 و 30205 هر دو ۲۵ × ۵۲ هستند، اما پهنای کل اولی ۱۹٫۲۵ است و دومی ۱۶٫۲۵. یعنی قطر خارجی به‌تنهایی برای پیدا کردن کد کافی نیست.

سری 32000 X

سری 32200

سری 32300

پهن‌ترین سری این صفحه و پرظرفیت‌ترین آن‌ها، برای بار سنگین و ضربه‌ای در ماشین‌آلات معدنی و راهسازی.

اگر سه عدد شما در هیچ‌کدام از این جدول‌ها نبود، رولبرینگ احتمالاً از سری‌های دیگر (313، 330، 331، 332) یا اینچی است. همه‌ی اندازه‌ها را در دسته‌ی رولبرینگ مخروطی با فیلتر قطر داخلی و قطر خارجی پیدا کنید، یا جدول‌های کاتالوگ سازندگان را در صفحه‌ی کاتالوگ و جدول ابعاد رولبرینگ مخروطی ببینید.

کاپ و کن: مخروط و کاسه را جدا هم می‌شود خرید

رولبرینگ مخروطی جداشدنی است. مخروط (کن) با غلتک‌ها و قفسه یک واحد است و کاسه (کاپ) واحد دیگر. نصب هم معمولاً جدا انجام می‌شود: کاسه را در توپی یا محفظه پرس می‌کنند و مخروط را روی شفت. وقتی فقط یکی از دو تکه آسیب دیده، گاهی همان را جدا می‌خرند.

اما چند نکته را در نظر بگیرید:

• مخروط و کاسه باید از یک شماره باشند. مخروط 30205 فقط با کاسه‌ی 30205 جور است؛ کاسه‌ی 32205، با این‌که قطر خارجی‌اش همان ۵۲ است، پهنا و زاویه‌ی دیگری دارد.
• بهتر است دو تکه از یک برند باشند. ابعاد مرزی شماره‌های ISO در همه‌ی برندها یکی است و ابعاد زیرمجموعه‌ی مخروط و کاسه هم در طرح ISO آمده است، ولی سازندگان توصیه می‌کنند مخروط و کاسه از یک برند و یک سری باشند؛ دقت T و پیش‌بار به جفت‌شدن این دو بستگی دارد.
• تکه‌ی سالم کهنه را با تکه‌ی نو جفت نکنید. اگر مسیر غلتش کاسه‌ی قدیمی ساییده یا حفره‌دار شده، مخروط نو روی آن زود خراب می‌شود. در بیشتر تعمیرها رولبرینگ را کامل عوض می‌کنند.

رولبرینگ مخروطی اینچی؛ شماره‌هایی مثل LM11949/10

بخش بزرگی از رولبرینگ‌های مخروطی، به‌ویژه در خودروها و ماشین‌آلات آمریکایی و ژاپنی، اینچی‌اند و شماره‌گذاری دیگری دارند که TIMKEN پایه‌گذاری کرد و ABMA استاندارد کرده است. در این سیستم مخروط و کاسه هر کدام شماره‌ی خودشان را دارند: مخروط LM11949 و کاسه‌ی LM11910. مجموعه‌ی جفت‌شده را به‌اختصار LM11949/10 می‌نویسند: پیش از خط کج شماره‌ی مخروط و بعد از آن دو رقم آخر شماره‌ی کاسه.

• حروف ابتدای شماره سنگینی سری را می‌گویند: L سبک، LM سبک‌متوسط، M متوسط، HM سنگین‌متوسط و H سنگین.
• یک مخروط ممکن است با چند کاسه جور باشد که قطر خارجی یا پهنای متفاوتی دارند. برای همین در سفارش اینچی هر دو شماره را بگویید؛ LM11949/10 با LM11949/19 یکی نیست.
• بعضی مجموعه‌ها شماره‌ی تمام‌عددی دارند، مثل 25580/25520، که در آن هر دو شماره کامل نوشته می‌شود.

جدول‌های اینچی بسیار طولانی‌اند و در این صفحه نیامده‌اند. آن‌ها را در دسته‌ی رولبرینگ مخروطی با جستجوی شماره‌ی مخروط یا کاسه پیدا کنید؛ در صفحه‌ی هر مجموعه، شماره‌ی مخروط و کاسه جدا آمده است.

نصب جفتی: DB، DF و DT

برای جاهایی که دو رولبرینگ باید از پیش با فاصله و پیش‌بار مشخص کنار هم بنشینند، سازندگان جفت‌های آماده (matched pair) می‌فروشند که با پسوند ترتیب نصب مشخص می‌شوند:

• DB (پشت‌به‌پشت، چیدمان O): پشت دو کاسه رو به بیرون؛ فاصله‌ی مراکز بار زیاد است و جفت در برابر کج‌شدن شفت سفت‌تر است. رایج در توپی چرخ و پینیون.
• DF (روبه‌رو، چیدمان X): فاصله‌ی مراکز بار کم است و جفت ناهم‌محوری کم را بهتر تحمل می‌کند.
• DT (پشت‌سرهم، تاندوم): هر دو بار محوری یک جهت را با هم می‌برند، وقتی بار محوری از ظرفیت یک رولبرینگ بیشتر است.

ابعاد هر رولبرینگ جفت همان ابعاد جدول است؛ پسوند فقط ترتیب و فاصله‌ی دو رولبرینگ را می‌گوید. اسم و پسوند دقیق این جفت‌ها در هر برند فرق دارد و در صفحه‌ی هر کد، جزو کدهای سفارش آمده است.

پیشوند و پسوند برندها: اندازه‌ی پایه یکی است

هر سازنده دور شماره‌ی ISO حروف خودش را اضافه می‌کند. این حروف طرح داخلی، جنس، کلاس دقت یا سازگاری با استاندارد را نشان می‌دهند، اما ابعاد بیرونی را عوض نمی‌کنند؛ همه همان 30205 هستند:

• NSK: HR 30205 J؛ HR طرح پرظرفیت NSK است و J یعنی ابعاد مخروط و کاسه با استاندارد ISO هماهنگ است.
• NTN: 4T-30205؛ پیشوند 4T- طرح بهبودیافته‌ی NTN با عمر بیشتر را نشان می‌دهد.
• SKF: 30205 J2/Q؛ J2 قفسه‌ی فولادی پرسی است و Q هندسه‌ی تماس و پرداخت سطح بهینه‌شده.
• TIMKEN: رولبرینگ‌های متریک را هم با شماره‌ی جدای مخروط و کاسه عرضه می‌کند؛ مثلاً مخروط XAA32004X و کاسه‌ی YAA32004X برای 32004X.
• KOYO و FAG: KOYO پسوندهایی مثل JR می‌گذارد و FAG نسخه‌ی X-life را با XL مشخص می‌کند (30205-XL).

معنی پسوندهای عمومی‌تر، مثل لقی C3، را در معنی پسوندهای بلبرینگ توضیح داده‌ایم. محصولات هر برند را جدا ببینید: رولبرینگ مخروطی SKF، رولبرینگ مخروطی TIMKEN، رولبرینگ مخروطی NSK و رولبرینگ مخروطی NTN. برای مقایسه‌ی کیفیت ساخت سازندگان هم بهترین برند بلبرینگ را بخوانید.

سفارش رولبرینگ مخروطی

برای این‌که همان قطعه‌ای را بگیرید که در دستگاه می‌نشیند:

1. کد کامل را از روی قطعه‌ی قبلی بخوانید. کد معمولاً روی پشت مخروط و روی پشت یا بیرون کاسه حک شده است. در رولبرینگ اینچی هر دو شماره را بنویسید.
2. اگر کد پاک شده، d، D، T و در صورت امکان B و C را اندازه بگیرید و در جدول‌های بالا پیدا کنید.
3. بگویید کامل می‌خواهید یا فقط مخروط یا کاسه، و اگر جفت آماده (DB، DF) لازم دارید.
4. برند و پسوندها را بگویید، اگر دستگاه به طرح یا قفسه‌ی خاصی نیاز دارد.
5. روانکاری را فراموش نکنید. رولبرینگ مخروطی معمولاً باز است و با گریس یا روغن دستگاه کار می‌کند؛ راهنمای انتخاب گریس برای بلبرینگ و رولبرینگ را ببینید.

کد یا ابعاد را تلفنی یا در واتس‌اپ برای کارشناسان ما بفرستید؛ شماره‌ها در صفحه‌ی تماس با ما آمده است. اگر عکس قطعه‌ی قبلی و نوع دستگاه را هم بفرستید، معادل آن را در برندهای دیگر هم پیشنهاد می‌کنیم. ابعاد رولبرینگ‌های دیگر را هم در رولبرینگ بشکه‌ای و بلبرینگ کف گرد ببینید.