بلبرینگ استیل یا بلبرینگ ضد زنگ، بلبرینگی است که رینگ‌ها و ساچمه‌هایش به جای فولاد معمولی بلبرینگ از فولاد زنگنزن ساخته شده‌اند تا در آب، بخار، شست‌وشو و رطوبت دیرتر زنگ بزند. ابعادش همان ابعاد بلبرینگ معمولی هم‌کد است و جای آن نصب میشود، اما ظرفیت بارش کمتر است. در SKF آن را با پیشوند W می‌شناسید (W 6205) و در TIMKEN با پسوند H (6205H). جدول ابعاد بلبرینگ‌های استیل سری 6000 و 6200 و 6300، با صفحه‌ی هر کد در هر دو برند، در ادامه‌ی همین مقاله آمده است.
در این مقاله توضیح داده‌ایم بلبرینگ استیل از چه فولادی ساخته میشود، با بلبرینگ «تمام استیل» و «استیل 316» چه فرقی دارد، چقدر بار کمتری میگیرد، زنگنزن بودنش چه حدی دارد و هنگام سفارش چه چیزی را باید بگویید.
بلبرینگ استیل چیست و «استیل» اینجا یعنی چه؟
همه‌ی بلبرینگ‌ها از فولاد ساخته می‌شوند؛ پس وقتی تعمیرکار یا خریدار می‌گوید «بلبرینگ استیل»، منظورش فولاد معمولی نیست، بلکه کوتاه‌شده‌ی «استنلس استیل» (Stainless Steel) است، یعنی فولاد زنگنزن. عبارت‌های «بلبرینگ استیل ضد زنگ»، «بلبرینگ استیل نگیر»، «بلبرینگ استنلس استیل» و «بلبرینگ ضدزنگ» همه به همین بلبرینگ اشاره می‌کنند.
بلبرینگ معمولی از فولاد کرومدار بلبرینگ ساخته میشود که سخت و پرمقاومت در برابر خستگی است، اما در برابر آب و رطوبت زود زنگ میزند. بلبرینگ استیل برای جایی است که این زنگ‌زدگی عمر بلبرینگ را کوتاه می‌کند: خط‌های غذایی که هر روز با آب شسته می‌شوند، تجهیزات دریایی، پمپ‌ها و دستگاههای داروسازی.
بلبرینگ‌های استیل این صفحه همه بلبرینگ شیار عمیق تک‌ردیفهاند، همان خانواده‌ای که در جدول ابعاد بلبرینگ 6000 و 6200 و 6300 معرفی کرده‌ایم؛ شکل، ابعاد و شماره‌ی آن‌ها یکی است و فقط جنس و چند ویژگی دیگر فرق دارد.
جنس بلبرینگ استیل: فولاد کرومدار در برابر فولاد زنگنزن
برای فهم تفاوت، باید دید سازنده‌ها بلبرینگ معمولی و بلبرینگ استیل را از چه می‌سازند. آنچه در ادامه آمده همان است که خود سازنده‌ها در کاتالوگ‌هایشان نوشته‌اند:
- بلبرینگ معمولی: SKF در کاتالوگ بلبرینگ‌های غلتشی خود می‌نویسد فولاد استاندارد رینگ‌ها 100Cr6 است، فولادی با حدود ۱ درصد کربن و ۱٫۵ درصد کروم. TIMKEN همین فولاد را با نام آمریکایی آن، 52100، می‌آورد. این دو نام یک گروه فولاد را نشان می‌دهند.
- بلبرینگ استیل SKF: SKF در کاتالوگ فقط می‌گوید رینگ‌ها و ساچمه‌ها از فولاد زنگ‌نزن‌اند، قفسه از ورق فولاد زنگنزن پرسی است و شیلدها هم از ورق زنگنزن. نام دقیق گرید فولاد در جدول‌های کاتالوگ نیامده است.
- بلبرینگ استیل TIMKEN: TIMKEN جنس رینگ‌ها و ساچمه‌های بلبرینگ‌های H را فولاد زنگنزن AISI 440C می‌نویسد. در جدول جنس قطعات کاتالوگ TIMKEN، فولاد 440C (طبق ASTM A756) با حدود ۱ درصد کربن و ۱۸ درصد کروم و «مقاومت عالی در برابر خوردگی» آمده است.
یعنی فرق اصلی در مقدار کروم است: فولاد بلبرینگ معمولی حدود ۱٫۵ درصد کروم دارد و فولاد 440C حدود ۱۸ درصد. همین کروم زیاد روی سطح فولاد لایه‌ی نازک و چسبنده‌ای از اکسید کروم می‌سازد که جلوی پیشروی زنگ را میگیرد. فولاد 440C از گروه فولادهای زنگنزن مارتنزیتی است؛ یعنی کربن کافی دارد که مانند فولاد بلبرینگ سخت‌کاری شود، و برای همین برای رینگ و ساچمه به کار می‌رود.
بلبرینگ استیل 316 و بلبرینگ تمام استیل
«استیل 316» و «استیل 304» نام فولادهای زنگنزن آستنیتیاند؛ همان فولادی که در مخزن، لوله و تجهیزات صنایع غذایی می‌بینید. این فولادها در برابر خوردگی از 440C مقاوم‌ترند، اما سخت‌کاری نمی‌شوند و سختی لازم برای مسیر غلتش بلبرینگی را که زیر بار می‌چرخد ندارند.
در کاتالوگهای SKF و TIMKEN که روی سایت است، بلبرینگ با رینگ 316 نیامده است. بلبرینگ‌هایی که با نام «بلبرینگ استیل 316» شناخته می‌شوند نوع ویژه‌ای‌اند که معمولاً رینگ 316 را با ساچمه‌ی پلیمری، شیشه‌ای یا سرامیکی جفت می‌کنند و برای بار سبک، دور کم و محیط‌های بسیار خورنده (اسید، آب شور، مواد شیمیایی) ساخته می‌شوند. اگر چنین بلبرینگی لازم دارید، کد کامل یا مشخصات آن را بفرستید تا جداگانه بررسی شود؛ بلبرینگ 440C جای آن را نمی‌گیرد و برعکس.
«بلبرینگ تمام استیل» هم معمولاً یعنی همه‌ی قطعات فلزی بلبرینگ زنگنزن باشند: رینگ‌ها، ساچمه‌ها، قفسه و شیلدها. بلبرینگ‌های استیل SKF و TIMKEN در جدول پایین همین‌طورند؛ فقط کاسه‌نمد لاستیکی (در گونه‌ی 2RS1 یا 2RS) فلزی نیست.
ظرفیت بار: بلبرینگ استیل چقدر ضعیف‌تر است؟
SKF در کاتالوگ خود صریحاً می‌نویسد بلبرینگ‌های شیار عمیق زنگنزن ظرفیت بار کمتری از بلبرینگ هم‌اندازه از فولاد کرومدار دارند. ضریب ثابتی برای این کاهش نمی‌دهد، اما عددهای خودش برای هر اندازه آمده است و مقایسه‌ی آن‌ها تصویر روشنی می‌دهد:
- 6205 از SKF بار دینامیکی پایه‌ی ۱۴٫۸ و بار استاتیکی ۷٫۸ کیلونیوتن دارد؛ W 6205 با همان ابعاد ۲۵ × ۵۲ × ۱۵ میلیمتر، ۱۱٫۷ و ۷٫۶۵ کیلونیوتن. بار دینامیکی حدود ۲۱ درصد کمتر است.
- 6305 از SKF ۲۳٫۴ کیلونیوتن بار دینامیکی دارد و W 6305 ۱۷٫۸؛ حدود ۲۴ درصد کمتر.
- در TIMKEN هم همین است: 6205 بار دینامیکی ۱۴ و 6205H ۱۱٫۹ کیلونیوتن دارد.
بار استاتیکی کمتر فرق می‌کند، اما بار دینامیکی، که عمر بلبرینگ با آن حساب میشود، در این اندازه‌ها بین یکپنجم و یکچهارم کمتر است. چون عمر محاسبه‌شده‌ی بلبرینگ با توان سوم نسبت بار دینامیکی به بار واقعی تغییر می‌کند، این کاهش در عمر بزرگ‌تر دیده میشود: اگر بلبرینگ استیل هم‌کد را زیر همان بار بگذارید، عمر محاسبه‌شده‌اش تقریباً نصف میشود.
نتیجه‌ی عملی: اگر بلبرینگ معمولی را فقط به خاطر زنگ‌زدگی با استیل عوض می‌کنید و بار دستگاه سنگین است، با عددهای صفحه‌ی خود بلبرینگ استیل حساب کنید، نه با عددهای بلبرینگ معمولی. در جاهایی که بار سبک است (نوار نقاله‌ی بسته‌بندی، فن‌ها و همزن‌های کوچک) این کاهش معمولاً مشکلی نمی‌سازد.
زنگنزن یعنی چه و چه نیست؟
«ضد زنگ» به معنای «هیچوقت زنگ نمیزند» نیست. فولاد 440C در برابر آب شهری، رطوبت، بخار و شویندههای ملایم بسیار بهتر از فولاد بلبرینگ معمولی دوام می‌آورد، اما چند محدودیت دارد که باید بدانید:
- آب شور و کلر: فولادهای زنگنزن مارتنزیتی در محیط کلریددار، مانند آب دریا یا ضدعفونی‌کننده‌های کلردار، ممکن است لک یا حفره‌ی خوردگی بگیرند. برای این محیط‌ها شست‌وشو با آب شیرین و آب‌بندی خوب مهم است.
- اسیدها و مواد شیمیایی قوی: لایه‌ی محافظ اکسید کروم را از بین می‌برند. بلبرینگ استیل برای تماس دائمی با این مواد ساخته نشده است.
- ذرات آهن: براده و گرد آهنی که روی بلبرینگ استیل بنشیند خودش زنگ میزند و لک قهوه‌ای میاندازد؛ این زنگ از فولاد بلبرینگ نیست، اما سطح را خراب می‌کند. هنگام نصب ابزار و دست تمیز به کار ببرید.
- شفت و محفظه: اگر شفت یا محفظه از فولاد معمولی باشد، خودش زنگ میزند و زنگ آن به نشیمنگاه بلبرینگ می‌رسد؛ در محیط خیس، همه‌ی قطعات اطراف را هم ببینید.
به همین دلیل، در جای خیس بلبرینگ استیل را بیشتر با آب‌بندی دوطرفه و گریس مناسب سفارش می‌دهند تا آب به مسیر غلتش نرسد؛ بلبرینگ استیل باز در آب، روانکارش زود شسته میشود.
آب‌بندی و گریس بلبرینگ استیل
SKF بلبرینگ‌های استیل را در سه گونه‌ی اصلی می‌سازد: باز، با دو شیلد فلزی (2Z) و با دو کاسه‌نمد تماسی لاستیکی (2RS1). TIMKEN هم بلبرینگ‌های H را باز، با دو شیلد (ZZ یا 2Z) و با دو کاسه‌نمد (2RS) دارد. معنی این پسوندها را در مقاله‌ی بلبرینگ ZZ و 2RS چیست توضیح داده‌ایم.
درباره‌ی گریس، دو سازنده این‌طور گفته‌اند:
- SKF: بلبرینگ‌های استیل دوطرف بسته به طور استاندارد با گریس LHT23 (گریس محدوده‌ی دمایی وسیع و کم‌صدا) پر می‌شوند. گونه‌ی خوراکی آن‌ها پسوند VP311 دارد: کاسه‌نمد آبی‌رنگ از لاستیک نیتریل با تأیید FDA و گریس GFJ که NSF آن را در دسته‌ی H1 ثبت کرده است. SKF این گونه را فقط برای بلبرینگ‌های استیل عرضه می‌کند.
- TIMKEN: پسوند F را برای گریس خوراکی و FVSL613 را برای روانکار جامد خوراکی به کار میبرد؛ مثلاً 6000H-2RS/FVSL613.
اگر بلبرینگ در تماس احتمالی با مواد غذایی کار می‌کند، فقط استیل بودن کافی نیست و گریس آن هم باید خوراکی باشد. درباره‌ی گریس‌های H1 و فرق آن‌ها با گریس معمولی، مقاله‌ی گریس خوراکی H1 را ببینید، و برای گریس‌کاری دوباره‌ی بلبرینگ‌های باز، مقدار و زمان گریس‌کاری بلبرینگ را.
بلبرینگ استیل کجا به کار می‌رود؟
سازنده‌ها بلبرینگ استیل را برای جاهایی معرفی می‌کنند که آب، بخار، شست‌وشو یا مواد شیمیایی ملایم بلبرینگ معمولی را زنگ می‌زنند:
- صنایع غذایی و نوشیدنی: نوار نقاله‌ها، دستگاههای پرکن و دربند، همزن‌ها و خط‌هایی که روزانه با آب داغ و شوینده شسته می‌شوند.
- بسته‌بندی و لبنیات: غلتک‌ها و چرخ‌های دستگاه‌هایی که در محیط مرطوب و سرد کار می‌کنند.
- داروسازی و تجهیزات پزشکی و آزمایشگاهی: جایی که هم زنگ‌زدگی و هم آلودگی پذیرفته نیست.
- تجهیزات دریایی و فضای باز: با محدودیتی که درباره‌ی آب شور گفتیم.
- پمپ‌ها، فن‌ها و دستگاههای شست‌وشو و کارواش: هر جا آب و رطوبت دائمی است و بار سنگین نیست.
در الکتروموتورها، گیربکس‌ها و دستگاههای پربار که خشک کار می‌کنند، بلبرینگ استیل مزیتی ندارد و ظرفیت بار کمترش به ضرر شماست؛ همان بلبرینگ معمولی با آب‌بندی مناسب انتخاب بهتری است.
خواندن کد بلبرینگ استیل: W در SKF و H در TIMKEN
هر سازنده زنگنزن بودن را به شکل خودش در کد نشان می‌دهد، و کد بدون این نشانه بلبرینگ معمولی است:
- SKF، پیشوند W: حرف W پیش از شماره می‌آید: W 6205، W 6205-2Z، W 6205-2RS1. در جدول پسوندهای SKF، W یعنی «فولاد زنگنزن، ابعاد متریک». بلبرینگ‌های مینیاتوری استیل SKF از قطر داخلی ۱ میلیمتر شروع می‌شوند (W 618/1)؛ جدول آن‌ها را در جدول ابعاد بلبرینگ مینیاتوری ببینید.
- TIMKEN، پسوند H: حرف H بلافاصله بعد از شماره می‌آید و آب‌بندی بعد از آن: 6205H، 6205H-2RS.
- سازنده‌های دیگر: نشانه‌ها یکسان نیست. NTN در جدول بلبرینگ‌های مینیاتوری خود بلبرینگ‌های زنگنزن را با علامت ستاره مشخص می‌کند و KG پیشوند SS را به کار میبرد. اگر کد بلبرینگ قبلی‌تان حرفی دارد که نمی‌شناسید، آن را کامل بفرستید.
بقیه‌ی کد همان کد بلبرینگ معمولی است: 6205 یعنی بلبرینگ شیار عمیق سری 62 با قطر داخلی ۲۵ میلیمتر. خواندن کامل شماره را در راهنمای خواندن کد بلبرینگ آورده‌ایم. مهم این است که W و H را هنگام سفارش جا نیندازید: «۶۲۰۵ اس کا اف» بلبرینگ معمولی است.
جدول ابعاد بلبرینگ استیل سری 6000 و 6200 و 6300
جدول زیر ابعاد بلبرینگ‌های استیل پرمصرف را از کاتالوگ سایت آورده است: قطر داخلی d، قطر خارجی D و پهنای B به میلیمتر، با کد استیل SKF و TIMKEN هر اندازه. ابعاد هر بلبرینگ استیل دقیقاً همان ابعاد بلبرینگ معمولی هم‌شماره است؛ مثلاً W 6004 و 6004H هر دو ۲۰ × ۴۲ × ۱۲ میلیمتر و W 6307 و 6307H هر دو ۳۵ × ۸۰ × ۲۱ میلیمتر. هر کد به صفحه‌ی همان بلبرینگ لینک شده است که بار، سرعت و کدهای سفارشش را نشان می‌دهد.
| کد | قطر داخلی d | قطر خارجی D | پهنا B | استیل SKF | استیل TIMKEN |
|---|---|---|---|---|---|
| 6000 | ۱۰ | ۲۶ | ۸ | W 6000 | 6000H |
| 6001 | ۱۲ | ۲۸ | ۸ | W 6001 | 6001H |
| 6002 | ۱۵ | ۳۲ | ۹ | W 6002 | 6002H |
| 6003 | ۱۷ | ۳۵ | ۱۰ | W 6003 | 6003H |
| 6004 | ۲۰ | ۴۲ | ۱۲ | W 6004 | 6004H |
| 6005 | ۲۵ | ۴۷ | ۱۲ | W 6005 | 6005H |
| 6006 | ۳۰ | ۵۵ | ۱۳ | W 6006 | 6006H |
| 6007 | ۳۵ | ۶۲ | ۱۴ | W 6007 | 6007H |
| 6008 | ۴۰ | ۶۸ | ۱۵ | W 6008 | 6008H |
| 6009 | ۴۵ | ۷۵ | ۱۶ | W 6009 | 6009H |
| 6010 | ۵۰ | ۸۰ | ۱۶ | W 6010 | 6010H |
| 6200 | ۱۰ | ۳۰ | ۹ | W 6200 | 6200H |
| 6201 | ۱۲ | ۳۲ | ۱۰ | W 6201 | 6201H |
| 6202 | ۱۵ | ۳۵ | ۱۱ | W 6202 | 6202H |
| 6203 | ۱۷ | ۴۰ | ۱۲ | W 6203 | 6203H |
| 6204 | ۲۰ | ۴۷ | ۱۴ | W 6204 | 6204H |
| 6205 | ۲۵ | ۵۲ | ۱۵ | W 6205 | 6205H |
| 6206 | ۳۰ | ۶۲ | ۱۶ | W 6206 | 6206H |
| 6207 | ۳۵ | ۷۲ | ۱۷ | W 6207 | 6207H |
| 6208 | ۴۰ | ۸۰ | ۱۸ | W 6208 | 6208H |
| 6209 | ۴۵ | ۸۵ | ۱۹ | W 6209 | 6209H |
| 6210 | ۵۰ | ۹۰ | ۲۰ | W 6210 | 6210H |
| 6300 | ۱۰ | ۳۵ | ۱۱ | W 6300 | 6300H |
| 6301 | ۱۲ | ۳۷ | ۱۲ | W 6301 | 6301H |
| 6302 | ۱۵ | ۴۲ | ۱۳ | W 6302 | 6302H |
| 6303 | ۱۷ | ۴۷ | ۱۴ | W 6303 | 6303H |
| 6304 | ۲۰ | ۵۲ | ۱۵ | W 6304 | 6304H |
| 6305 | ۲۵ | ۶۲ | ۱۷ | W 6305 | 6305H |
| 6306 | ۳۰ | ۷۲ | ۱۹ | W 6306 | 6306H |
| 6307 | ۳۵ | ۸۰ | ۲۱ | W 6307 | 6307H |
همه‌ی بلبرینگ‌های استیل SKF و TIMKEN را در فهرست بلبرینگ استیل می‌بینید. برای مقایسه با بلبرینگ معمولی هم‌اندازه، فهرست بلبرینگ شیار عمیق و صفحه‌های بلبرینگ شیار عمیق SKF و بلبرینگ شیار عمیق TIMKEN را ببینید. جدول کامل‌تر همه‌ی اندازه‌ها را در صفحه‌ی کاتالوگ SKF (بخش بلبرینگ‌های شیار عمیق زنگنزن) و کاتالوگ بلبرینگ شیار عمیق ببینید.
یاتاقان استیل و بلبرینگ کف گرد استیل
یاتاقان: SKF در کاتالوگ خود بلبرینگ‌های یاتاقانی (Y) زنگنزن هم دارد: سری YAR 2 با پسوند 2RF/HV، مثل YAR 205-2RF/HV. به گفته‌ی SKF همه‌ی قطعات فولادی آن، از رینگ و ساچمه تا ورق آب‌بندها، پولک‌ها و پیچ‌های قفل، زنگنزن است، آب‌بندها از لاستیک سازگار با مواد غذایی‌اند و با گریس خوراکی پر میشود؛ و باز هم ظرفیت بار دینامیکی آن از هماندازهی فولاد کرومدار کمتر است. SKF گونه‌ی دیگری هم با رینگ‌های روی‌اندود (گالوانیزه) و پیچ‌های زنگنزن دارد (پسوند VE495). این کدها در صفحه‌ی بلبرینگ یاتاقانی هم‌اندازه، در فهرست کدهای سفارش آمده‌اند. ابعاد یاتاقان‌ها را در جدول ابعاد یاتاقان UCP و UCF و UCFL ببینید.
بلبرینگ کف گرد استیل: در کاتالوگهای SKF و TIMKEN که روی سایت است جدولی برای بلبرینگ کف گرد زنگنزن نیامده است. اگر به بلبرینگ کف گرد استیل نیاز دارید، کد بلبرینگ قبلی یا قطر داخلی، قطر خارجی و ارتفاع آن را بفرستید تا تأمین آن بررسی شود. انواع و جدول بلبرینگ کف گرد معمولی را در بلبرینگ کف گرد: انواع و جدول ابعاد آورده‌ایم.
نکته‌های انتخاب و نصب بلبرینگ استیل
- اول ببینید چرا بلبرینگ قبلی خراب شده است. اگر زنگ‌زدگی و لک قهوه‌ای روی رینگ‌ها علت بوده، استیل کمک می‌کند. اگر داغ کرده یا صدا داده، علت دیگری دارد؛ مقاله‌های علت داغ کردن بلبرینگ و صدای بلبرینگ را ببینید.
- بار را با عدد بلبرینگ استیل بسنجید، نه با عدد بلبرینگ معمولی هم‌کد.
- در محیط خیس آب‌بندی دوطرفه بگیرید: 2RS1 در SKF یا 2RS در TIMKEN. شیلد فلزی جلوی پاشش مستقیم آب را نمی‌گیرد.
- در صنایع غذایی گونه‌ی گریس خوراکی را بخواهید: VP311 در SKF و F در TIMKEN.
- با ابزار تمیز نصب کنید: ضربه‌ی چکش از روی ساچمه‌ها مسیر غلتش را خال میاندازد و برادهی آهن روی بلبرینگ لک زنگ می‌گذارد. روش درست را در روش نصب و پیاده کردن بلبرینگ توضیح داده‌ایم.
- اصل بودن را بررسی کنید: بلبرینگ معمولی که با بسته‌بندی «استیل» عرضه شود، در اولین شست‌وشو زنگ میزند. نشانه‌های بلبرینگ اصل را در تشخیص بلبرینگ اصل از تقلبی ببینید.
آنچه هزینه‌ی بلبرینگ استیل را نسبت به بلبرینگ معمولی بالا میبرد، فولاد زنگنزن و ساخت ویژه‌ی آن و گونه‌ی آب‌بندی و گریس خوراکی است؛ این عوامل را در مقاله‌ی عوامل قیمت بلبرینگ صنعتی توضیح داده‌ایم.
سفارش بلبرینگ استیل
برای سفارش بلبرینگ استیل این‌ها را بگویید:
- کد کامل با نشانه‌ی استیل: مثلاً W 6205-2RS1 برای SKF یا 6205H-2RS برای TIMKEN. بدون W یا H، بلبرینگ معمولی تحویل می‌گیرید.
- آب‌بندی: باز، دو شیلد یا دو کاسه‌نمد.
- گریس: اگر در صنایع غذایی و دارویی کار می‌کند، گونه‌ی خوراکی.
- برند و تعداد: برند مورد نظر و تعداد مورد نیاز.
اگر کد روی بلبرینگ قبلی پاک شده است، قطر داخلی، قطر خارجی و پهنای آن را با کولیس اندازه بگیرید و بگویید در چه محیطی کار می‌کند. کد را تلفنی یا در واتساپ بفرستید یا از صفحه‌ی تماس با ما با ما در تماس باشید تا موجودی و زمان تأمین را اعلام کنیم.
