جدول ابعاد یاتاقان UCP و UCF و UCFL؛ انواع یاتاقان بلبرینگی

یاتاقان بلبرینگی (یا به زبان کارگاه «یاتاقان UC») یک بلبرینگ مخصوص است که در یک بدنه‌ی چدنی آماده‌ی نصب نشسته است: بدنه را با دو یا چهار پیچ به شاسی یا دیواره می‌بندید و محور را از وسط بلبرینگ رد می‌کنید. در این صفحه جدول ابعاد پرمصرف‌ترین یاتاقان‌ها، یعنی ایستاده UCP، چهار پیچ UCF، دو پیچ UCFL، فلنجی گرد UCFC و کشویی UCT، و خود بلبرینگ یاتاقان UC را از محور ۱۲ تا ۹۰ میلی‌متر آورده‌ایم و توضیح داده‌ایم هر حرف و عدد کد چه می‌گوید.

یاتاقان‌های هم‌شماره از سازنده‌های بزرگ در اندازه‌های نصب یکی‌اند؛ TIMKEN در کاتالوگ یاتاقان‌های سری U خود می‌گوید فاصله‌ی پیچ‌ها و ارتفاع مرکز محور آن‌ها با یاتاقان‌های هم‌شماره‌ی سازنده‌های دیگر برابر است. پس یک UCP205 از NSK، NTN، TIMKEN، NACHI یا KOYO جای همان سوراخ‌ها می‌نشیند و محور را در همان ارتفاع نگه می‌دارد. هر کد در جدول‌ها به صفحه‌ی همان یاتاقان لینک شده است.

یاتاقان بلبرینگی چیست و چرا این‌قدر رایج است؟

یاتاقان بلبرینگی دو بخش دارد:

• بلبرینگ یاتاقان (insert): یک بلبرینگ شیار عمیق با رینگ داخلی پهن که دو پیچ تنظیم دارد و روی محور قفل می‌شود. سطح بیرونی رینگ بیرونی آن کروی است. دو طرف آن آب‌بند لاستیکی و پولک دارد و از کارخانه گریس‌کاری شده است.
• بدنه (housing): معمولاً از چدن، با سطح داخلی کروی که بلبرینگ در آن جا می‌خورد، و پایه یا فلنجی که سوراخ پیچ دارد.

چون سطح بیرونی بلبرینگ و سطح داخلی بدنه هر دو کروی‌اند، بلبرینگ می‌تواند در بدنه کمی بچرخد؛ برای همین یاتاقان خودتنظیم است و ناهم‌راستایی کمی را که از ساخت شاسی یا نصب پیش می‌آید جبران می‌کند. لازم نیست سوراخ دقیقی تراشکاری کنید یا بلبرینگ را با پرس روی محور بنشانید: بدنه را می‌بندید، محور را رد می‌کنید و پیچ‌های تنظیم را سفت می‌کنید.

به همین دلیل یاتاقان بلبرینگی در نوار نقاله‌ها، فن‌ها و دمنده‌ها، ماشین‌های کشاورزی، ماشین‌آلات بسته‌بندی، ماشین‌های چوب و خطوط تولید همه‌جا دیده می‌شود: هرجا محوری با دور متوسط و بار معمولی باید روی شاسی جوشی یا پیچی بچرخد.

بلبرینگ داخل بدنه قابل تعویض است. اگر بلبرینگ خراب شود و بدنه سالم باشد، همان بلبرینگ یاتاقان هم‌شماره (مثلاً UC205 برای UCP205) را جدا می‌خرید و در بدنه می‌نشانید.

خواندن کد یاتاقان: نوع بلبرینگ، بدنه، سری و قطر محور

کد یاتاقان را مثل کد بلبرینگ از چند بخش بخوانید. در UCP205:

1. UC نوع بلبرینگ است: بلبرینگ یاتاقان با رینگ داخلی پهن و پیچ تنظیم. اگر به جای آن UEL یا UK باشد، طرز قفل شدن روی محور فرق دارد (پایین‌تر).
2. P نوع بدنه است: P ایستاده، F فلنج چهارگوش، FL فلنج لوزی دو پیچ، FC فلنج گرد، T کشویی.
3. رقم اول عدد (2) سری است: 2 سری معمولی و 3 سری سنگین. سری X (مثل UCPX) هم هست که برای همان محور بلبرینگ بزرگ‌تری از سری ۲۰۰ دارد.
4. دو رقم آخر (05) شماره‌ی سوراخ است: از 04 به بعد آن را در ۵ ضرب کنید تا قطر محور به میلی‌متر به دست بیاید. UCP205 برای محور ۲۵ و UCF210 برای محور ۵۰ میلی‌متر است. سه شماره‌ی اول قاعده‌ی خود را دارند: 01 محور ۱۲، 02 محور ۱۵ و 03 محور ۱۷ میلی‌متر.

این همان قاعده‌ی شماره‌ی سوراخ بلبرینگ‌هاست که در جدول ابعاد بلبرینگ 6000، 6200 و 6300 توضیح داده‌ایم. بلبرینگ یاتاقان سری ۲۰۰ به گفته‌ی NSK همان ساچمه‌ها و قفسه‌ی بلبرینگ شیار عمیق سری 62 را دارد و سری ۳۰۰ همان سری 63 را.

محور اینچی: عدد بعد از خط تیره

اگر بعد از کد خط تیره و عدد آمده باشد، یاتاقان برای محور اینچی است و بدنه‌اش همان بدنه‌ی هم‌شماره‌ی متریک است. سازنده‌ها این عدد را دو جور می‌نویسند:

• NSK، NTN و SKF سه رقم می‌نویسند: رقم اول اینچ کامل و دو رقم بعد شانزدهم اینچ. UCP205-100 برای محور ۱ اینچ است و UCP205-013 برای محور ۱۳/۱۶ اینچ.
• TIMKEN کل قطر را به شانزدهم اینچ می‌نویسد: UCP205-16 یعنی ۱۶ شانزدهم، همان ۱ اینچ، و UCP205-14 یعنی ۷/۸ اینچ.

پس UCP205-100 از NSK و UCP205-16 از TIMKEN یک یاتاقان‌اند. اگر روی یاتاقان قدیمی عددی بعد از خط تیره دیدید، آن را حذف نکنید؛ بدون آن، یاتاقان متریک تحویل می‌گیرید و روی محور اینچی نمی‌نشیند.

اندازه‌های یاتاقان روی نقشه

کاتالوگ‌ها اندازه‌های بدنه را با حرف نشان می‌دهند. برای یاتاقان ایستاده، این پنج اندازه مهم‌ترند:

• قطر محور (d): قطر سوراخ بلبرینگ، همان قطر محوری که از آن رد می‌شود.
• ارتفاع مرکز (H): فاصله‌ی کف پایه تا مرکز محور؛ مهم‌ترین عدد برای تعویض، چون اگر عوض شود محور از تراز خارج می‌شود.
• طول کل (L): طول پایه از یک سر تا سر دیگر؛ جایی را که یاتاقان روی شاسی می‌گیرد نشان می‌دهد.
• فاصله‌ی پیچ‌ها (J): فاصله‌ی مرکز دو سوراخ پیچ. اگر یاتاقان نو باید روی سوراخ‌های قبلی بنشیند، این عدد باید یکی باشد.
• ارتفاع کل (H2): از کف تا بالای بدنه؛ برای جایی که بالای یاتاقان فضای کمی دارد.

در یاتاقان‌های فلنجی، L اندازه‌ی فلنج و J فاصله‌ی سوراخ پیچ‌های آن است؛ در فلنج گرد به جای آن‌ها قطر فلنج و قطر دایره‌ای که سوراخ‌ها روی آن‌اند را می‌خوانید. حرف‌ها در کاتالوگ سازنده‌ها همیشه یکی نیست (NSK طول بلند فلنج دو پیچ را H می‌نامد)؛ برای همین در جدول‌ها کنار هر حرف، نامش را هم نوشته‌ایم.

جدول ابعاد یاتاقان ایستاده UCP (سری 200)

یاتاقان ایستاده (pillow block) پرمصرف‌ترین نوع است: بدنه‌ی یک‌تکه‌ی چدنی با دو سوراخ پیچ در پایه که روی سطح افقی، مثل شاسی نوار نقاله یا پایه‌ی فن، بسته می‌شود. محور به موازات سطح نصب است و ارتفاع آن را H تعیین می‌کند.

برای نمونه، UCP205 محور ۲۵ میلی‌متری را در ارتفاع ۳۶٫۵ میلی‌متر نگه می‌دارد، طول کلش ۱۴۰ و فاصله‌ی پیچ‌هایش ۱۰۵ میلی‌متر است. UCP208 برای محور ۴۰ است، با ارتفاع مرکز ۴۹٫۲ و فاصله‌ی پیچ‌های ۱۳۷ میلی‌متر.

سه اندازه‌ی اول (UCP201 تا UCP203) ابعاد بدنه‌ی یکسانی دارند و فقط سوراخ بلبرینگشان فرق می‌کند؛ UCP204 همان طول و فاصله‌ی پیچ را با ارتفاع مرکز ۳۳٫۳ دارد. همه‌ی یاتاقان‌های ایستاده را در دسته‌ی یاتاقان UCP ببینید؛ نسخه‌های دیگر بدنه‌ی ایستاده، مثل بدنه با ارتفاع مرکز کوتاه یا بلند، بدنه‌ی فولادی پرسی یا پایه‌ای که از زیر با پیچ در سوراخ رزوه‌دار بسته می‌شود، هم در همین دسته‌اند و ابعادشان با جدول بالا فرق دارد.

سری 300: یاتاقان‌های سنگین UCP300

سری ۳۰۰ برای همان قطر محور، بلبرینگ بزرگ‌تر و بدنه‌ی سنگین‌تری دارد و بار بیشتری می‌گیرد. برای مقایسه، UCP305 هم برای محور ۲۵ میلی‌متر است، اما ارتفاع مرکزش ۴۵، طول کلش ۱۷۵ و فاصله‌ی پیچ‌هایش ۱۳۲ میلی‌متر است؛ یعنی با UCP205 جابه‌جا نمی‌شود.

سری ۳۰۰ را جایی می‌بینید که بار سنگین یا ضربه‌ای است. اگر یاتاقان سری ۳۰۰ داشته‌اید، سری ۲۰۰ را جایگزینش نکنید، حتی اگر قطر محور یکی باشد.

یاتاقان چهار پیچ UCF و دو پیچ UCFL

یاتاقان‌های فلنجی روی سطح عمودی، مثل دیواره‌ی دستگاه، بسته می‌شوند و محور از دیواره عبور می‌کند.

یاتاقان چهار پیچ UCF

بدنه‌ی چدنی با فلنج چهارگوش و چهار سوراخ پیچ. چون چهار پیچ دارد، محکم‌ترین اتصال فلنجی است. UCF205 فلنجی به ضلع ۹۵ میلی‌متر دارد و فاصله‌ی سوراخ‌هایش ۷۰ میلی‌متر است.

نوعی از آن با زائده‌ی راهنما (spigot) پشت فلنج هم هست که در سوراخ دیواره جا می‌خورد تا یاتاقان دقیق سر جایش بنشیند (NSK آن را UCFS می‌نامد). همه را در دسته‌ی یاتاقان UCF ببینید.

یاتاقان دو پیچ UCFL

فلنج لوزی با دو سوراخ پیچ؛ جایی به کار می‌رود که دیواره برای چهار پیچ جا ندارد. TIMKEN آن را برای جایی پیشنهاد می‌کند که سطح نصب محدود است. UCFL205 فلنجی به طول ۱۳۰ میلی‌متر و فاصله‌ی سوراخ‌های ۹۹ میلی‌متر دارد.

یاتاقان دو پیچ بار کمتری از چهار پیچ می‌گیرد، چون فلنج فقط از دو نقطه بسته شده است. همه‌ی اندازه‌ها در دسته‌ی یاتاقان UCFL هستند.

یاتاقان فلنجی گرد UCFC و کشویی UCT

یاتاقان فلنجی گرد UCFC

بدنه‌ی چدنی با فلنج گرد، چهار سوراخ پیچ روی یک دایره و زائده‌ی راهنما پشت فلنج. زائده در سوراخ دیواره جا می‌خورد و یاتاقان را دقیق هم‌محور با آن می‌نشاند؛ TIMKEN آن را برای جاهایی که جا زدن دقیق و بار سنگین لازم است پیشنهاد می‌کند. UCFC205 فلنجی به قطر ۱۱۵ میلی‌متر دارد و سوراخ‌هایش روی دایره‌ای به قطر ۹۰ میلی‌متر هستند.

هنگام سفارش این نوع، علاوه بر قطر فلنج، قطر زائده‌ی راهنما را هم با سوراخ دیواره مقایسه کنید. همه‌ی اندازه‌ها را در دسته‌ی یاتاقان UCFC ببینید.

یاتاقان کشویی UCT

یاتاقان کشویی (take-up) بدنه‌ای است که در شیارهای یک قاب جابه‌جا می‌شود و با پیچ کشش جلو و عقب می‌رود. کار اصلی‌اش کشیدن تسمه‌ی نوار نقاله یا تنظیم فاصله‌ی محورهاست: با سفت کردن پیچ، محور غلتک عقب می‌رود و تسمه کشیده می‌شود. برای تسمه‌های انتقال قدرت، جدول ابعاد تسمه V شکل را هم ببینید.

UCT205 طولی برابر ۹۷ و ارتفاع کل ۸۹ میلی‌متر دارد.

سازنده‌ها اندازه‌های شیار و دهانه‌ی قاب کشویی را با حرف‌های مختلف می‌نویسند؛ اگر یاتاقان کشویی را در قاب قدیمی می‌گذارید، پهنای شیار راهنما و ضخامت دیواره‌ی آن را هم بسنجید. همه‌ی اندازه‌ها در دسته‌ی یاتاقان UCT هستند.

بلبرینگ یاتاقان UC و انواع دیگر قفل روی محور

بلبرینگ یاتاقان را می‌شود بدون بدنه خرید، برای تعویض بلبرینگ خراب در بدنه‌ی سالم یا برای بدنه‌ای که خودتان ساخته‌اید. اندازه‌های آن قطر داخلی (d)، قطر خارجی کروی (D) و پهنای رینگ داخلی (B) است. UC205 قطر خارجی ۵۲ و رینگ داخلی ۳۴٫۱ میلی‌متری دارد؛ قطر خارجی‌اش با بلبرینگ 6205 یکی است، اما رینگ داخلی‌اش خیلی پهن‌تر است.

بلبرینگ UC با دو پیچ تنظیم روی محور قفل می‌شود؛ به گفته‌ی TIMKEN این قفل برای بار رفت‌وبرگشتی هم مناسب است. اما همه‌ی یاتاقان‌ها این‌طور نیستند. در بسته‌های NSK و NTN این انواع دیگر را هم می‌بینید:

• رینگ قفل خارج از مرکز (UEL، AEL، JEL، REL): شیار خارج از مرکز کنار رینگ داخلی و یک رینگ قفل در هم می‌گیرند و رینگ قفل با پیچ خودش روی محور سفت می‌شود.
• سوراخ مخروطی با بوش آداپتور (UK): سوراخ بلبرینگ مخروطی (شیب ۱:۱۲) است و با بوشی که مهره دارد روی محور سفت می‌شود. شماره‌ی بوش بعد از شماره‌ی یاتاقان می‌آید و قطر محور را تعیین می‌کند: UKP205+H2305X برای محور ۲۰ میلی‌متر است، نه ۲۵.
• سری سبک (AS، AR، AEL، JEL): رینگ داخلی آن‌ها از بلبرینگ هم‌اندازه‌ی سری ۲۰۰ باریک‌تر است و معمولاً با بدنه‌های سبک یا فولادی پرسی می‌آیند.

SKF بلبرینگ یاتاقان را Y-bearing می‌نامد و کد دیگری دارد: YAR 205-2F بلبرینگ با پیچ تنظیم برای محور ۲۵ است، YET و YEL رینگ قفل خارج از مرکز دارند و YSA روی بوش آداپتور سوار می‌شود. شماره‌ی سوراخ همان قاعده را دارد و YAR 204-012 برای محور ۳/۴ اینچ است. همه‌ی بلبرینگ‌های یاتاقان، از جمله Y-bearingهای SKF، در دسته‌ی یاتاقان UC هستند.

انتخاب و تعویض یاتاقان: چه چیزهایی را بسنجید؟

1. قطر محور: با کولیس بگیرید و ببینید میلی‌متری است یا اینچی؛ محور ۲۵٫۴ یعنی ۱ اینچ و یاتاقان -100 (یا -16 در TIMKEN) لازم است.
2. نوع بدنه: روی سطح افقی (ایستاده)، روی دیواره (چهار پیچ، دو پیچ یا گرد) یا روی قاب کشویی.
3. ارتفاع مرکز یا اندازه‌ی فلنج: برای ایستاده H و برای فلنجی L؛ این عدد سری ۲۰۰ را از ۳۰۰ جدا می‌کند.
4. فاصله‌ی پیچ‌ها (J): تا یاتاقان نو روی سوراخ‌های قبلی بنشیند.
5. طرز قفل روی محور: پیچ تنظیم (UC)، رینگ قفل یا بوش آداپتور.
6. محیط کار: برای گردوغبار و رطوبت نوع گریس‌خوردار یا درپوش‌دار را انتخاب کنید.

هنگام نصب، NSK پیشنهاد می‌کند اول بدنه را ببندید و بعد قفل بلبرینگ را روی محور سفت کنید تا بلبرینگ کج روی محور قفل نشود. سطح نصب باید تا جای ممکن صاف باشد؛ محور را تمیز و بی‌پلیسه کنید و بلبرینگ را بدون ضربه روی آن جلو ببرید. پیچ‌های تنظیم را با گشتاوری که سازنده برای آن اندازه می‌گوید ببندید.

نسخه‌های گریس‌خوردار و درپوش‌دار

یک یاتاقان هم‌شماره ممکن است در چند نسخه عرضه شود که ابعاد نصبشان یکی است:

• گریس‌خوردار: بدنه گریس‌خور دارد و بلبرینگ سوراخ و شیار گریس‌کاری. NSK و NTN آن را با پسوند D1 می‌نویسند (UCP205D1) و بدون آن، یاتاقان بی‌نیاز از گریس‌کاری است. NSK نوع گریس‌خوردار را برای دمای بالای ۱۰۰ درجه، گردوغبار زیاد، پاشش آب، رطوبت زیاد و بار سنگین با دور خیلی کم یا حرکت نوسانی پیشنهاد می‌کند. برای گریس‌کاری دوباره، مقاله‌ی انتخاب گریس مناسب را بخوانید.
• درپوش‌دار: یک درپوش فولادی پرسی یا چدنی روی یک طرف یا هر دو طرف بدنه بسته می‌شود؛ انتهای باز برای محوری که از یاتاقان رد می‌شود و انتهای بسته برای سر محور. در کد NSK، Z و ZM درپوش فولادی پرسی و C و CM درپوش چدنی‌اند (حرف M انتهای بسته). این نوع برای جای پرگردوغبار یا مرطوب است.

به گفته‌ی NSK، بیشترین دور مجاز یاتاقان با آب‌بند تماسی حدود ۱۲۰٬۰۰۰ تقسیم بر قطر سوراخ (میلی‌متر) است؛ برای UC205 حدود ۴٬۸۰۰ دور در دقیقه. برای دور بیشتر نوع دیگری از یاتاقان لازم است.

برندهای یاتاقان بلبرینگی در سایت

یاتاقان‌های بلبرینگی پنج سازنده‌ی ژاپنی و آمریکایی، هر اندازه با صفحه‌ی جدا و ابعاد کامل کاتالوگ، در سایت هستند. چند فهرست پرکاربرد:

• یاتاقان ایستاده UCP برند NSK: سری‌های ۲۰۰، ۳۰۰ و X و نسخه‌های گریس‌خوردار و درپوش‌دار.
• یاتاقان چهار پیچ UCF برند NTN.
• یاتاقان دو پیچ UCFL برند TIMKEN: سری U با محور متریک و اینچی.
• بلبرینگ یاتاقان UC برند KOYO.

NACHI هم در همه‌ی این دسته‌هاست، یاتاقان چهار پیچ FYH هم در سایت است و همه‌ی برندها در صفحه‌ی برند یاتاقان آمده‌اند. ابعاد نصب در برندها یکی است، اما کیفیت ساچمه، آب‌بند و گریس نه؛ برای مقایسه بهترین برند بلبرینگ، برای پیدا کردن کد هم‌ارز معادل بلبرینگ در برندهای مختلف و برای خرید مطمئن تشخیص بلبرینگ اصل از تقلبی را بخوانید. کاتالوگ سازنده‌ها هم در کتابخانه‌ی کاتالوگ‌ها است.

سفارش یاتاقان

ساده‌ترین راه سفارش، کد کامل روی بدنه یا بلبرینگ قبلی است، با هر پسوندی که دارد: مثلاً UCP208، UCFL205-100 یا UCP205D1. کد یاتاقان را روی بدنه و کد بلبرینگ را روی رینگ آن پیدا کنید. اگر کد پاک شده، قطر محور، نوع بدنه، ارتفاع مرکز (یا اندازه‌ی فلنج) و فاصله‌ی پیچ‌ها را بفرستید تا از جدول‌های بالا پیدایش کنیم. اگر فقط بلبرینگ داخل بدنه خراب شده، بگویید تا بلبرینگ یاتاقان را جدا تحویل بگیرید.

کد، تعداد و برند مورد نظر را از راه تماس با ما، با تلفن یا واتس‌اپ برای کارشناسان ما بفرستید تا موجودی و زمان تأمین را اعلام کنیم. برای تأمین منظم کارخانه، تأمین بلبرینگ و قطعات صنعتی برای کارخانه‌ها را ببینید.