در صنعت به دو قطعهی کاملاً متفاوت «پکینگ» میگویند. اولی پکینگ گلند یا پکینگ کنفی است: طنابی بافتهشده با مقطع چهارگوش که چند حلقه از آن دور شفت پمپ یا ساقهی شیر در محفظهای به نام استافینگباکس چیده و با یک درپوش فشاری (گلند) فشرده میشود. دومی پکینگ هیدرولیک و پنوماتیک است: آببندهای قالبی از پلیاورتان، لاستیک یا PTFE که در شیار میله و پیستون جک مینشینند، مثل آببند U شکل، گردگیر و پکینگ چندلایهی V. هر دو جلوی نشت سیال را میگیرند، اما اندازهگیری، جنس و نصبشان هیچ شباهتی به هم ندارد.
در این مقاله هر دو را جدا توضیح میدهیم: پکینگ پمپ و شیر چطور کار میکند، اندازهاش را چطور از روی استافینگباکس حساب کنیم، چطور رینگها را ببریم و بچینیم و پمپ را راه بیندازیم؛ و در بخش دوم، انواع پکینگ جک هیدرولیک و پنوماتیک و آنچه برای سفارش هرکدام لازم است. عددها از راهنمای نصب سازندهی پکینگ و کاتالوگهای سازندگان آببند هیدرولیک است که فایلشان روی همین سایت هست.
پکینگ گلند پمپ و شیر چطور کار میکند؟
استافینگباکس یک محفظهی استوانهای در پوستهی پمپ یا بدنهی شیر است که شفت از وسط آن میگذرد. فاصلهی میان دیوارهی محفظه و شفت با چند رینگ پکینگ پر میشود و گلند با پیچهایش رینگها را به ته محفظه فشار میدهد. این فشار پکینگ را به شفت و دیواره میچسباند و راه سیال را میبندد.
تفاوت مهم پکینگ با آببند مکانیکی این است که پکینگ روی شفت چرخان کمی نشت دارد و باید داشته باشد. این نشتی کنترلشده سطح تماس پکینگ و شفت را خنک و روان میکند. اگر گلند را آنقدر سفت کنیم که نشتی کاملاً بند بیاید، پکینگ داغ میشود، میسوزد و بوش شفت را شیار میاندازد. در شیرها که ساقه آهسته و کم حرکت میکند، پکینگ میتواند بدون نشتی کار کند.
جنس پکینگ گلند: تفلون، گرافیت، آرامید و کربن
پکینگ گلند از نخهای یک الیاف بافته میشود و معمولاً با روانکننده آغشته است. انتخاب جنس به سیال، دما، فشار و سرعت سطح شفت بستگی دارد و برگهی هر پکینگ این حدها را میدهد:
- PTFE (تفلون): در برابر بیشتر مواد شیمیایی مقاوم است و اصطکاک کمی دارد؛ برای آب، مواد شیمیایی و صنایع غذایی به کار میرود، اما گرما را کمتر از گرافیت منتقل میکند و برای دور بالا محدودتر است.
- گرافیت و تفلون-گرافیت: گرما را خوب از سطح تماس دور میکند و برای دور بالاتر و آب داغ مناسبتر است. پکینگ گرافیتی خالص برای بخار و دمای زیاد در شیرها به کار میرود.
- آرامید: الیاف بسیار محکم و مقاوم در برابر سایش؛ برای سیالهای همراه ذرات، مثل دوغاب و آب گلآلود. سختی آن بوش شفت را هم بیشتر میساید.
- کربن و گرافیت-کربن: برای دما و سرعت بالاتر و بسیاری از سیالها؛ یکی از رایجترین پکینگها برای پمپ و شیر در نیروگاه و صنعت است.
اگر پکینگ قبلی خوب کار کرده است، همان جنس را دوباره سفارش دهید. اگر زود سوخته یا نشتیاش زیاد شده است، پیش از عوض کردن جنس، بوش شفت، لنگی شفت و تنظیم گلند را بررسی کنید؛ بیشتر خرابیهای پکینگ از همینجاست، نه از جنس آن.
اندازهی پکینگ پمپ را چطور حساب کنیم؟
پکینگ گلند با اندازهی ضلع مقطع فروخته میشود، مثل ۸، ۱۰ یا ۱۲ میلیمتر، و رینگها از قرقره بریده میشوند. ضلع مقطع از دو اندازه به دست میآید که در راهنمای نصب سازندهی پکینگ آمده است:
- d: قطر شفت یا بوش شفت در جای پکینگ؛
- D: قطر داخلی استافینگباکس؛
- ضلع مقطع پکینگ: S = (D − d) ÷ 2.
مثلاً اگر شفت ۴۰ و استافینگباکس ۶۰ میلیمتر باشد، پکینگ ۱۰ میلیمتری لازم است. اندازه را از قطعهها بگیرید، نه از پکینگ کهنه که فشرده و ساییده شده است. عمق استافینگباکس را هم بسنجید تا بدانید چند رینگ جا میگیرد؛ تعداد رینگها معمولاً پنج یا شش است و سازنده برای شیرها بیش از پنج تا هفت رینگ را توصیه نمیکند.
اگر استافینگباکس رینگ فانوسی (لنترن رینگ) دارد، یعنی حلقهای که آب خنککننده یا گریس از راه آن به میان رینگها میرسد، جای آن را پیش از درآوردن پکینگ کهنه یادداشت کنید و حلقه را دوباره دقیقاً روبهروی سوراخ ورودی بنشانید.
نصب پکینگ پمپ قدم به قدم
راهنمای نصب سازندهی پکینگ Chesterton برای پمپ این ترتیب را میگوید:
- همهی رینگهای کهنه را با ابزار مخصوص بیرون بکشید و محفظه را از ذرات، رسوب و زنگ تمیز کنید.
- بوش شفت را بازرسی کنید؛ اگر شیار انداخته یا ساییده است، عوض کنید. وضع بوش مستقیماً عمر پکینگ را تعیین میکند.
- گلند و پیرو گلند را تمیز کنید تا آزادانه در محفظه جا برود.
- قطر شفت و قطر داخلی استافینگباکس را بسنجید و ضلع مقطع را از رابطهی بالا حساب کنید.
- پکینگ را دور یک میلهی همقطر شفت بپیچید و یک رینگ علامت بزنید؛ با برش صاف یا اریب ببرید. پیش از بریدن میتوانید دور جای برش نوار بپیچید تا بافت باز نشود.
- جا افتادن همین رینگ را روی میله امتحان کنید و بقیهی رینگها را از روی آن ببرید. پکینگ را هرگز بهصورت فنری و یکسره دور شفت نپیچید؛ هر رینگ جداست.
- هر رینگ را با دست وارد محفظه کنید، با گلند تا جایی که میرود جلو ببرید و با ابزار کوبه تا ته محفظه بنشانید. درز هر رینگ را ۹۰ درجه با درز رینگ قبلی فاصله دهید تا نشتی راه مستقیم پیدا نکند.
- گلند را ببندید و پیچها را کمی سفت کنید؛ بعد آنقدر شل کنید که گلند آزاد شود و دوباره با دست سفت کنید. با فیلر مطمئن شوید گلند به شفت نمیخورد، چون تماس آن گرمای زیاد و خرابی میآورد. گلند باید دستکم 3 mm (یکهشتم اینچ) داخل محفظه برود.
به گفتهی همین راهنما، اگر سیال زیر ۹۳ درجهی سانتیگراد است و سرعت سطح شفت کمتر از ۹۰۰ متر در دقیقه، پمپ را میتوان راه انداخت؛ در کار با سیال داغ، پمپ پیش از راهاندازی طبق دستور سازندهاش گرم میشود. در ساعتهای اول پکینگ ممکن است کمی دود یا بخار کند و گلند داغتر از معمول باشد؛ این حالت معمولاً در چهار ساعت اول کار برطرف میشود. در این مدت گلند را کمکم و یکنواخت سفت کنید، نه یکباره.
نشتی عادی برای پکینگ کربن-گرافیت این سازنده بین ۱ تا ۵ قطره در دقیقه به ازای هر اینچ قطر شفت است. عدد پکینگ خودتان را از برگهی همان پکینگ بخوانید. اگر نشتی بیش از اندازه است، گلند را یکنواخت و کم سفت کنید؛ اگر با سفت کردن کم نمیشود، پکینگ یا بوش را بررسی کنید.
پکینگ شیر (ولو)
در شیرها ساقه میچرخد یا بالا و پایین میرود اما آهسته و گاهبهگاه، و پکینگ باید بدون نشتی آببندی کند. اصول اندازهگیری همان است، اما سازندهی پکینگ برای شیر برش اریب ۴۵ درجه را ترجیح میدهد و میگوید گلند را تا جایی سفت کنید که دستهی رینگها حدود ۳۰ درصد ارتفاع اولیهاش فشرده شود، و در همین حال ساقه را بچرخانید تا مطمئن شوید آزاد است. پس از چند بار باز و بسته کردن شیر و چند ساعت کار، گلند را دوباره تنظیم کنید. اگر محفظه گود است و بیش از هفت رینگ جا میگیرد، راهنما پیشنهاد میکند ته آن با یک بوش پر شود و پنج رینگ بماند.
پکینگ جک هیدرولیک و پنوماتیک
در جک، سیلندر و پمپ دندهای، «پکینگ» یعنی آببندهای قالبی که در شیار قطعه مینشینند و با فشار روغن به سطح لغزش چسبیدهتر میشوند. چند نوع اصلی و عددهایی که کاتالوگ سازندهها میدهند:
- آببند U شکل (یو-پکینگ): رایجترین آببند میله و پیستون. در کاتالوگ NAK، صفحهی ۲۰، نوع UNP با لبههای قرینه از پلیاورتان، برای میله و پیستون، تا ۳۰۰ بار و ۱ متر بر ثانیه و دمای ۴۰- تا ۱۰۰ درجه آمده است؛ نوعی که یک اورینگ زیر لبه دارد تا ۳۵۰ بار و در فشار کم هم آببند میماند.
- آببند میله و پیستون نامتقارن: لبهی آن فقط برای یک طرف ساخته شده است؛ نوع میله در صفحهی ۲۱ و نوع پیستون در صفحهی ۲۲ همان کاتالوگ تا ۴۰۰ بار است. حلقهی بافر جلوی آببند میله ضربهی فشار را میگیرد و تا ۵۰۰ بار کار میکند.
- گردگیر (وایپر): در سر سیلندر، بیرونتر از آببند میله، خاک و آب را از میلهی برگشتی پاک میکند و فشار نمیگیرد؛ انواع ساده و قاب فلزی در صفحهی ۲۳.
- آببند PTFE: لغزش کم و بدون پرش (استیک-اسلیپ)؛ در صفحهی ۲۹ تا ۳۵۰ بار و ۱٫۵ متر بر ثانیه.
- پکینگ چندلایه و V شکل (شورون): دستهای از رینگهای پارچه-لاستیکی روی هم که در محفظهی قابلتنظیم بسته میشود. در کاتالوگ فنی KASTAS، پکینگ میلهی K01 از لاستیک NBR و پارچهی آغشته تا ۴۰۰ بار است و اگر در محفظهی بسته نصب شود، تکتک رینگها با زاویهی ۴۵ درجه بریده و درزها ۷۵ درجه از هم فاصله داده میشوند (صفحهی ۶۲). رینگ شورون K150 برای آب و مخلوط آب و روغن تا ۲۵۰ بار است (صفحهی ۱۹۶).
- پکینگ پنوماتیک: آببندهای لاستیکی سبک برای هوای فشرده که فشار کمتری میگیرند؛ در کاتالوگ NAK تا ۱۰ بار (صفحهی ۲۵).
عدد فشار، سرعت و دمای هر آببند حد بالایی است که با هم جمع نمیشوند؛ آببندی که در ۴۰۰ بار کار میکند لزوماً در همان حال سرعت و دمای بیشینه را تحمل نمیکند. کاتالوگ KASTAS زبری سطح میله، تلرانس شیار و ابزار نصب را هم توضیح میدهد (زبری سطح، صفحهی ۲۰؛ نصب، صفحهی ۲۵): آببند پیش از نصب با روغن همان سیستم چرب میشود و ابزار نصب نباید لبهی تیز داشته باشد.
پکینگ، اورینگ و کاسهنمد چه فرقی دارند؟
این سه را اغلب با هم اشتباه میگیرند. اورینگ حلقهی لاستیکی با مقطع گرد است که بیشتر آببندی ثابت، میان دو قطعهی بیحرکت، را انجام میدهد و در بعضی آببندهای جک هم زیر لبهی اصلی مینشیند؛ راهنمای جنس و اندازهی آن را در اورینگ چیست و چه زمانی به کار میرود نوشتهایم و اورینگها را در دستهی اورینگ میبینید. کاسهنمد آببند لبهدار شفت چرخان است که روغن یا گریس را در گیربکس، الکتروموتور و یاتاقان نگه میدارد و فشار زیادی نمیگیرد؛ انواع و خواندن کد آن در انواع کاسهنمد و معنی TC و SC آمده است و کاسهنمدها در دستهی کاسهنمد هستند. پکینگ هم یا پکینگ گلند پمپ و شیر است یا آببند میله و پیستون جک.
اندازهگیری و سفارش پکینگ
برای پکینگ گلند پمپ یا شیر این اطلاعات را آماده کنید:
- قطر شفت یا ساقه (d)، قطر داخلی استافینگباکس (D) و عمق آن؛ یا ضلع مقطع پکینگ اگر از قبل میدانید؛
- سیال (آب، بخار، روغن، مواد شیمیایی، دوغاب)، دما و فشار کار؛
- دور شفت و قطر آن، تا سرعت سطح حساب شود؛ و جنس پکینگ قبلی اگر خوب کار میکرده است.
برای پکینگ جک هیدرولیک و پنوماتیک:
- نوع آببند (میله، پیستون، گردگیر، بافر یا دستهی V)؛
- سه اندازهی شیار: قطر میله یا قطر سیلندر، قطر کف شیار و پهنای شیار؛ یا کد روی آببند کهنه؛
- فشار کار، سرعت حرکت، دما و نوع روغن.
کاتالوگهای کامل این دو سازنده در کاتالوگ پکینگ و آببند هیدرولیک هست و همهی کاتالوگها را در کتابخانهی کاتالوگها میبینید. پکینگ را با این اطلاعات تلفنی یا در واتساپ سفارش دهید؛ کارشناسان ما جنس و اندازه را بررسی میکنند و موجودی و زمان تحویل را اعلام میکنند. شمارهها و ساعت پاسخگویی در تماس با ما است.



