وقتی کولر آبی صدای زوزه یا تقتق میدهد، پروانه لنگ میزند یا پمپ آب خانه داغ میکند و آب پس میدهد، در بیشتر وقتها پای یک یا دو بلبرینگ در میان است. این راهنما برای تعمیرکار و برای کسی است که میخواهد کار را درست انجام دهد: در کولر آبی و پمپ آب کجا بلبرینگ هست، علامت خرابی هرکدام چیست، و پیاده کردن و جا زدن بلبرینگ نو قدمبهقدم چطور است تا بلبرینگ تازه چند هفته بعد دوباره صدا ندهد.
یک نکته را از اول بگوییم: شمارهی بلبرینگ از مدل کولر (مثل ۳۵۰۰ یا ۷۰۰۰) یا قدرت پمپ (مثل یک اسب) به دست نمیآید. سازندههای مختلف در یک مدل، موتور و پایهی متفاوت گذاشتهاند و ما شمارهای را مینویسیم که سند خود سازندهی دستگاه گفته باشد؛ برای این دستگاهها چنین سندی در دست نیست. مرجع درست کدی است که روی بلبرینگ قبلی حک شده است و در این راهنما میگوییم آن را کجا پیدا کنید و چطور بخوانید.
بلبرینگهای کولر آبی کجا هستند؟
در کولر آبی دو جای جدا بلبرینگ دارد:
- شفت پروانه (فن): پروانهی استوانهای کولر روی شفتی سوار است که با تسمه و پولی از موتور میچرخد. این شفت در دو طرف بدنه روی دو بلبرینگ یا دو یاتاقان بلبرینگی میچرخد. در بعضی کولرها بلبرینگ مستقیم در یک پایهی ورقی یا چدنی پرس شده و در بعضی یک یاتاقان کامل با بلبرینگ داخلش با دو پیچ به بدنه بسته شده است.
- موتور: الکتروموتور کولر هم در دو سر شفت خودش دو بلبرینگ شیار عمیق کوچک دارد؛ یکی سمت پولی و یکی در درپوش پشت موتور.
جز این دو، پمپ کوچک کولر هم هست که آب را به پوشالها میرساند. این پمپ معمولاً موتور کوچکی است که درزگیری شده و بلبرینگ جدا و قابل تعویض ندارد؛ وقتی خراب شد، معمولاً خود پمپ را کامل عوض میکنند و باز کردنش بهصرفه نیست. پس بقیهی این بخش دربارهی بلبرینگهای شفت پروانه و موتور است.
علائم خرابی بلبرینگ کولر و پمپ آب
بلبرینگ خراب معمولاً پیش از آنکه کامل از کار بیفتد خبر میدهد. این علائم را جدی بگیرید:
- صدای زوزه یا غرغر یکنواخت که با دور بالا میرود: شیار بلبرینگ آسیب دیده یا گریسش خشک شده است. انواع صدا و معنی هرکدام را در صدای بلبرینگ: علت و تشخیص خرابی نوشتهایم.
- تقتق یا لق بودن شفت: شفت پروانه را با دست بالا و پایین ببرید. اگر لقی حس میشود یا شفت در بلبرینگ میلرزد، بلبرینگ یا جای آن ساییده شده است.
- داغ شدن موتور یا یاتاقان: بدنهی بلبرینگ پس از کار نباید آنقدر داغ باشد که دست را نتوان رویش نگه داشت. علتهای گرما، از گریس بیش از اندازه تا تسمهی خیلی سفت، در علت داغ کردن بلبرینگ آمده است.
- لنگ زدن پروانه و ساییدن به بدنه: وقتی بلبرینگ یک سمت لق شود، پروانه از مرکز خارج میشود و ممکن است به حلزونی بخورد.
- در پمپ آب: نشت آب از زیر موتور، صدای سایش و پایین آمدن فشار؛ نشت آب یعنی سیل مکانیکی رد داده و آب راه بلبرینگ سمت پمپ را باز کرده است.
تعویض بلبرینگ شفت پروانهی کولر، قدمبهقدم
- برق را قطع کنید و دوشاخه را بکشید؛ فقط خاموش کردن کلید کافی نیست.
- تسمه را باز کنید. پیچ تنظیم موتور را شل کنید تا تسمه آزاد شود. اگر تسمه ترک دارد یا پهلوهایش براق و ساییده است، همین حالا عوضش کنید؛ کد روی پشت تسمه، مثل A 38، مقطع و طول آن را میگوید و جدولش در جدول ابعاد تسمه V شکل است.
- پولی و پیچهای قفل را باز کنید. پولی معمولاً با یک پیچ آلن روی شفت قفل شده است. اگر روی شفت زنگ زده، با کمی روانکننده و صبر آزادش کنید و با چکش به لبهی پولی ضربه نزنید.
- شفت را با پروانه بیرون بیاورید یا یاتاقانها را از بدنه باز کنید. اگر بلبرینگ داخل یک یاتاقان کامل است، سادهترین کار عوض کردن کل یاتاقان با همان مدل و قطر سوراخ است؛ مدلها و ابعاد UCP و UCF و UCFL را در جدول ابعاد یاتاقان ببینید.
- کد بلبرینگ قبلی را بخوانید. عدد اصلی (مثلاً سه یا چهار رقم سری 62 یا 60) و پسوند آببند را یادداشت کنید. اگر کد پاک شده، قطر داخلی، قطر خارجی و پهنا را با کولیس بسنجید و با جدول ابعاد بلبرینگ سری 6000، 6200 و 6300 مقایسه کنید. خواندن کامل کد را در راهنمای خواندن کد بلبرینگ توضیح دادهایم.
- بلبرینگ کهنه را با بلبرینگ کش بیرون بکشید. چنگک باید پشت رینگی را بگیرد که سفت جا رفته است (معمولاً رینگ داخلی روی شفت). بلبرینگی که با کشیدن از رینگ بیرونی بیرون آمده دیگر قابل استفاده نیست.
- شفت و جای بلبرینگ را تمیز کنید و ببینید ساییده یا دوپهن نشده باشد. بلبرینگ نو روی شفتی که لق است هم زود خراب میشود.
- بلبرینگ نو را از رینگ درست جا بزنید. نیرو را با جازن یا یک لولهی همقطر فقط روی رینگ داخلی بدهید، نه روی پولک یا آببند، و هرگز با چکش مستقیم به بلبرینگ نزنید. روشها در روش نصب و پیاده کردن بلبرینگ آمده است.
- همه را ببندید، همراستایی پولیها را با یک خطکش بلند بسنجید و تسمه را درست سفت کنید. تسمهی خیلی سفت بیشترین آسیب را به همین بلبرینگها میزند و تسمهی شل سر میخورد و جیغ میکشد. علت پاره شدن و سایش تسمه را در علت خرابی و پاره شدن تسمه ببینید.
چون کولر در رطوبت و گرد و خاک کار میکند، اگر جای بلبرینگ اجازه دهد، نسخهی دوطرف آببند لاستیکی (2RS) معمولاً از پولکی (ZZ) بیشتر دوام میآورد. تفاوت این پسوندها را در بلبرینگ ZZ و 2RS چیست نوشتهایم.
گریسکاری یا تعویض؟ بلبرینگ و یاتاقان کولر
بلبرینگی که دو طرفش بسته است (ZZ یا 2RS) با گریس کارخانه برای همهی عمرش پر شده و گریسکاری نمیشود؛ وقتی صدا داد، عوض میشود. اما یاتاقانهای بلبرینگی که گریسخور دارند (یک نیپل گریس روی بدنه) را میتوان در شروع فصل گرما با چند ضربهی گریسپمپ گریسکاری کرد. گریس زیاد هم ضرر دارد: بلبرینگ را داغ میکند و از آببند بیرون میزند. مقدار و فاصلهی درست گریسکاری در گریسکاری بلبرینگ: مقدار و زمان آمده است. برای این کار گریس لیتیومی با گرید NLGI ۲ انتخاب رایجی است که در گریس پایه لیتیوم میبینید.
کولری که زمستان خاموش میماند، بلبرینگهایش در رطوبت ساکن زنگ میزنند. اگر پوشش کولر را در زمستان درست ببندید و در بهار پیش از راهاندازی شفت را با دست بچرخانید، صدا و سفتی را پیش از روشن شدن موتور میفهمید.
بلبرینگ پمپ آب خانگی و پمپ یک اسب
پمپهای آب خانگی و پمپهای سانتریفیوژ کوچک (از نیم اسب تا چند اسب) یک الکتروموتور دارند که پروانهی پمپ مستقیم روی سر شفت آن سوار است. این موتور، مثل تصویر بالا، دو بلبرینگ شیار عمیق دارد:
- بلبرینگ سمت پمپ (DE): نزدیک پروانه، که بیشتر بار را میگیرد و اگر آب رد شود، اول آسیب میبیند.
- بلبرینگ سمت پروانهی خنککن (NDE): در درپوش پشت موتور، زیر پروانهی پلاستیکی خنککننده.
کد این دو بلبرینگ گاهی یکی است و گاهی سمت پمپ یک سایز بزرگتر است؛ هر دو را جدا بخوانید. بین موتور و پمپ یک سیل مکانیکی روی شفت هست که جلوی رفتن آب به سمت موتور را میگیرد. وقتی سیل فرسوده شود، آب کمکم از کنار شفت به بلبرینگ سمت پمپ میرسد، گریس را میشوید و بلبرینگ زنگ میزند. برای همین در بیشتر تعمیرها بلبرینگها و سیل مکانیکی با هم عوض میشوند؛ عوض کردن یکی و نگه داشتن دیگری معمولاً یعنی باز کردن دوبارهی پمپ پس از مدت کوتاهی.
تعویض بلبرینگ پمپ آب، قدمبهقدم
- برق را قطع کنید، شیرهای دو طرف را ببندید و آب پمپ را خالی کنید.
- موتور را از بدنهی پمپ جدا کنید. پیچهای دور حلزونی را باز کنید و موتور را با پروانه بیرون بکشید. لولهکشی معمولاً به بدنه وصل میماند.
- پروانه را از سر شفت باز کنید. پروانه با یک مهره یا پیچ روی شفت بسته شده است؛ برای باز کردن مهره، شفت را از پشت موتور (زیر پروانهی خنککن) با آچار نگه دارید. سپس قسمت گردان سیل مکانیکی را از روی شفت بیرون بیاورید.
- درپوشهای موتور را باز کنید و روتور را بیرون بکشید. روتور را آرام و بدون ساییدن به سیمپیچها بیرون بیاورید.
- کد هر دو بلبرینگ را بخوانید و به پسوند لقی هم دقت کنید. اگر روی بلبرینگ قبلی C3 نوشته شده، بلبرینگ نو هم باید C3 باشد؛ موتورهای برقی گرم کار میکنند و لقی بیشتر برای همین است. معنی C3 و دلیلش در بلبرینگ الکتروموتور: انواع و تعویض آمده است.
- بلبرینگها را با بلبرینگ کش از روی شفت بکشید، طوری که چنگک پشت رینگ داخلی را بگیرد. ابزارها و روش درستشان را در بلبرینگ پرمصرف تعمیرگاه و ابزار تعویض توضیح دادهایم.
- بلبرینگهای نو را با فشار روی رینگ داخلی جا بزنید؛ با پرس یا جازن، یا با گرم کردن یکنواخت بلبرینگ با هیتر القایی، هرگز با شعله. نشیمن درپوشها را هم تمیز کنید تا رینگ بیرونی بدون فشار و بدون لقی بنشیند.
- سیل مکانیکی نو بگذارید. سطحهای صیقلی سیل را با دست نگیرید و با کمی آب صابون (نه گریس) جا بیندازید.
- موتور را ببندید و پیش از نصب، شفت را با دست بچرخانید؛ باید نرم و بدون گیر بچرخد. بعد پروانه را ببندید، پمپ را سوار کنید و پیش از روشن کردن، آن را پر از آب کنید؛ سیل مکانیکی نباید حتی چند ثانیه خشک بچرخد.
چه بخریم و چطور سفارش دهیم؟
بلبرینگهای کولر و پمپهای خانگی تقریباً همیشه بلبرینگ شیار عمیق استاندارد سری 60، 62 یا 63 هستند. ابعاد این سریها را استاندارد ISO 15 تعیین میکند، پس یک کد از هر برند معتبری همان اندازه را دارد. آنچه فرق میکند کیفیت ساخت، گریس و آببند است؛ مقایسهی برندها را در بهترین برند بلبرینگ و معادلسازی کدها را در معادل بلبرینگ در برندهای مختلف ببینید.
همهی این بلبرینگها را در فهرست بلبرینگهای شیار عمیق و برای هر برند جدا، مثل SKF، NSK و KOYO، میبینید؛ یاتاقانهای شفت کولر را در یاتاقان UCP و یاتاقان UCF، تسمهها را در تسمه V شکل و کاسهنمدها را در کاسه نمد. محرک چرخش سیل مکانیکی پمپ نمیفروشد؛ آن را از نمایندگی یا فروشندهی قطعات همان پمپ تهیه کنید.
برای سفارش، کد کامل هر بلبرینگ را با پسوند آببند و لقی (مثلاً 6203-2RS C3) و تعداد بنویسید، و اگر کدی پاک شده، سه اندازهی آن را؛ از راه تلفن یا واتساپ بفرستید تا کارشناسان ما برند، موجودی و قیمت روز را اعلام کنند. شمارهها و ساعت پاسخگویی در تماس با ما است.



