وقتی پنکه وزوز میکند، دیر راه میافتد یا پرههایش لق میزند، و وقتی دریل داغ میکند یا صدای خرخر میدهد، بیشتر وقتها مشکل از تکیهگاههای شفت موتور است: یا بلبرینگ فرسوده شده، یا بوش خشک شده است. در این راهنما میگوییم در پنکهی سقفی، ایستاده و رومیزی و در دریل دستی، شارژی و ستونی سراغ کدام قطعه بروید، بلبرینگ را از بوش چطور تشخیص دهید، و تعویض بلبرینگ پنکه و دریل را چطور قدمبهقدم و بیآسیب انجام دهید.
یک نکته از ابتدا: شمارهی بلبرینگ هر مدل پنکه یا دریل را سازندهی همان دستگاه تعیین میکند و حتی در یک مدل، بین سالهای تولید فرق میکند. برای همین در این راهنما شمارهی هیچ مدلی را نمیآوریم؛ مرجع تعویض، کدی است که روی بلبرینگ قبلی حک شده است. اندازههای رایج را در جدول همین صفحه آوردهایم تا کد پاکشده را هم بتوانید با کولیس پیدا کنید.
بلبرینگ یا بوش؟ اول بدانید موتور با چه میچرخد
شفت موتورهای کوچک روی یکی از دو نوع تکیهگاه میچرخد. بلبرینگ شیار عمیق دو رینگ فولادی دارد و ساچمهها میان آن دو میغلتند؛ از دو طرف با پولک فلزی (2Z یا ZZ) یا آببند لاستیکی (2RS) بسته است و گریس کارخانه تا پایان عمرش در آن میماند. بوش متخلخل (بوش برنزی یا آهنی سینتر شده) یک استوانهی ساده است که منافذ ریزش از روغن پر شده؛ شفت در آن میلغزد و روغن منافذ لایهی نازکی میان شفت و بوش میسازد. دور بوش معمولاً نمدی آغشته به روغن هست که روغن را کمکم به بوش برمیگرداند.

تشخیص این دو پس از باز کردن موتور ساده است: بلبرینگ رینگ بیرونی و درونی جدا دارد و کد آن روی رینگ بیرونی یا پولک حک شده است؛ بوش یک تکه است، کدی ندارد و معمولاً در یک پوستهی فنری یا قالب پلاستیکی نشسته است. پیش از سفارش، همین را روشن کنید؛ چون اگر موتور بوش دارد، بلبرینگ جای آن نمینشیند مگر آنکه پوستهی موتور برای بلبرینگ ساخته شده باشد.
بلبرینگ پنکه سقفی، ایستاده و رومیزی
پنکه سقفی
بیشتر پنکههای سقفی موتور روتور بیرونی دارند: سیمپیچ روی محوری ثابت است و پوستهی موتور، که پرهها به آن پیچ میشوند، دور آن میچرخد. این پوسته معمولاً روی دو بلبرینگ شیار عمیق سوار است، یکی بالا و یکی پایین. نشانههای خرابی آنها صدای غرش یا تقتق، لقی پوسته وقتی آن را با دست بالا و پایین میبرید، و گرم شدن غیرعادی موتور است. لرزش و تاب خوردن پنکه همیشه از بلبرینگ نیست؛ پیش از باز کردن موتور، پیچهای پرهها و تعادل پرهها را هم بررسی کنید.
پنکه ایستاده و رومیزی
در بیشتر پنکههای ایستاده و رومیزی و فنهای کوچک، شفت در بوش متخلخل میچرخد، نه در بلبرینگ. نشانهی خشک شدن بوش این است که پنکه دیر راه میافتد، با دست باید هلش داد، یا پس از چند دقیقه کار کند میشود و وزوز میکند. در این حالت گاهی تمیز کردن شفت و رساندن چند قطره روغن سبک به بوش و نمد کار را درست میکند؛ اگر شفت در بوش لق شده یا بوش ساییده شده، بوش باید عوض شود. محرک چرخش بوش متخلخل نمیفروشد و تأمین آن با تعمیرکار یا نمایندهی خدمات سازندهی پنکه است. اما بعضی پنکههای ایستاده و صنعتی بلبرینگ دارند؛ اگر پس از باز کردن رینگ و ساچمه دیدید، کد را بخوانید و همان را سفارش دهید.
بلبرینگ دریل دستی، شارژی و ستونی
دریل دستی و دریل شارژی
آرمیچر هر دریل برقی، شارژی یا سیمدار، معمولاً روی دو بلبرینگ کوچک شیار عمیق میچرخد: یکی پشت کلکتور (سمت ذغالها) و یکی پشت پروانهی خنککننده، نزدیک پینیونی که به گیربکس میرود. سریهای رایج در این ابزارها بلبرینگهای سهرقمی مثل 608، 609 و 626 و سری کوچک 6000 و 6200 هستند، اما این فقط برای آشنایی است؛ کد دقیق را از روی بلبرینگ بخوانید. در گیربکس هم، کنار سهنظام، یک بلبرینگ یا بوش دیگر شفت خروجی را نگه میدارد و در بعضی مدلها رولبرینگ سوزنی هم دیده میشود.
نشانههای خرابی بلبرینگ دریل: صدای خرخر یا جیغ که با دور بیشتر بلندتر میشود، داغ شدن بدنه نزدیک کلکتور یا گیربکس، جرقهی بیش از حد ذغال (بلبرینگ لق باعث لرزش آرمیچر و ساییدگی نامنظم کلکتور میشود) و لقی شعاعی شفت. گردوغبار دریلکاری دشمن اصلی این بلبرینگهاست؛ برای همین در بیشتر ابزارها بلبرینگ آببنددار به کار رفته است.
دریل ستونی
در دریل ستونی، اسپیندل (محوری که سهنظام را میچرخاند) درون غلاف کشویی (کوئیل) روی یک جفت بلبرینگ شیار عمیق سوار است، یکی بالا و یکی پایین غلاف؛ قرقرهی تسمه هم بلبرینگهای خودش را دارد. لقی سهنظام، صدای غرش هنگام کار و خط افتادن مته از مرکز، نشانهی فرسودگی این بلبرینگهاست. تسمهی V شکل سفتتر از اندازه هم بلبرینگهای قرقره را زودتر خراب میکند.
جدول اندازهی بلبرینگهای کوچک رایج
اندازهی بلبرینگهای شیار عمیق را استاندارد ISO 15 تعیین میکند و یک کد در همهی برندها یک اندازه دارد. اگر کد روی بلبرینگ قبلی پاک شده، قطر داخلی، قطر خارجی و پهنا را با کولیس بسنجید و با این جدول مقایسه کنید (اعداد به میلیمتر). فهرست کاملتر در جدول ابعاد بلبرینگ مینیاتوری و جدول ابعاد بلبرینگ سری 6000، 6200 و 6300 آمده است.
| کد | قطر داخلی d | قطر خارجی D | پهنا B |
|---|---|---|---|
| 626 | ۶ | ۱۹ | ۶ |
| 627 | ۷ | ۲۲ | ۷ |
| 608 | ۸ | ۲۲ | ۷ |
| 609 | ۹ | ۲۴ | ۷ |
| 6000 | ۱۰ | ۲۶ | ۸ |
| 6200 | ۱۰ | ۳۰ | ۹ |
| 6001 | ۱۲ | ۲۸ | ۸ |
| 6201 | ۱۲ | ۳۲ | ۱۰ |
کد بلبرینگ قبلی را کامل بخوانید
کد روی بلبرینگ سه بخش دارد که هر سه برای سفارش لازم است. کد پایه (مثل 608 یا 6201) اندازه را تعیین میکند. پسوند بستن میگوید دو طرف بلبرینگ چگونه بسته شده: 2Z یا ZZ پولک فلزی است، اصطکاک کمی دارد و برای دور بالا مناسب است؛ 2RS (یا 2RSH، DDU و LLU در برندهای مختلف) آببند لاستیکی تماسی است و جلوی گردوغبار را بهتر میگیرد. همان نوعی را بگیرید که سازنده گذاشته بود؛ اگر محیط پرگردوغبار است و بلبرینگ قبلی پولکی بود، آببندی را با فروشنده یا تعمیرکار در نظر بگیرید. پسوند لقی، مثل C3، یعنی لقی داخلی بیشتر از معمول؛ در موتورهایی که گرم کار میکنند رایج است و اگر روی بلبرینگ قبلی بود، روی بلبرینگ نو هم باید باشد. معنی همهی پسوندها را در بلبرینگ ZZ و 2RS چیست و روش خواندن کد را در راهنمای خواندن کد بلبرینگ آوردهایم.
تعویض بلبرینگ پنکه سقفی، قدم به قدم
- برق پنکه را از کلید و فیوز قطع کنید و پنکه را از سقف پایین بیاورید؛ کار روی پنکهی آویزان، هم خطرناک است و هم دقیق نیست.
- پرهها و حلقهی نگهدارندهی آنها را باز کنید و جای هر پیچ را علامت بزنید تا تعادل پرهها به هم نخورد.
- پیچهای دو نیمهی پوستهی موتور را باز کنید و پوسته را آرام از محور بیرون بکشید؛ آهنربای روتور پوسته را به سیمپیچ میچسباند و باید صاف و بیضربه جدایش کرد.
- بلبرینگها را با بلبرینگ کش کوچک یا جداکننده از محور یا از جای خود در پوسته بیرون بکشید؛ نیرو باید به رینگی برسد که سفت جا رفته است.
- کد بلبرینگها را بخوانید؛ بالا و پایین ممکن است دو اندازهی متفاوت باشند.
- بلبرینگ نو را با ابزار جازن یا لولهای همقطر رینگ سفت جا بزنید و موتور را به ترتیب عکس ببندید؛ شفت باید با دست، نرم و بیصدا بچرخد.
تعویض بلبرینگ دریل، قدم به قدم
- دریل را از برق جدا کنید یا باتری دریل شارژی را بیرون بیاورید.
- ذغالها را از جای خود بیرون بیاورید تا هنگام بیرون کشیدن آرمیچر نشکنند؛ اگر کوتاه شدهاند، همین حالا تعویضشان کنید.
- پیچهای بدنهی دو تکه را باز کنید و پیش از جدا کردن، از جای سیمها، کلید و فنرها عکس بگیرید.
- آرمیچر را با دو بلبرینگش بیرون بیاورید. بلبرینگ سمت کلکتور معمولاً با دست یا بلبرینگ کش کوچک درمیآید؛ بلبرینگ سمت پروانه را با جداکننده از پشت رینگ داخلی بکشید، نه از پوسته یا ساچمهها.
- کلکتور را بررسی کنید؛ اگر ناهموار یا سوخته است، تعمیرش را به تعمیرکار بسپارید، چون بلبرینگ نو روی کلکتور خراب هم زود از کار میافتد.
- بلبرینگ نو را روی شفت با لولهای جا بزنید که فقط رینگ داخلی را هل دهد، آرمیچر را بگذارید، بدنه و ذغالها را ببندید و دریل را چند دقیقه بیبار بچرخانید.
در دریل ستونی، برای بیرون آوردن اسپیندل معمولاً باید فنر برگردانندهی کوئیل را آزاد کنید؛ این فنر کشش زیادی دارد و رها شدن ناگهانی آن خطرناک است. اگر با این کار آشنا نیستید، تعمیر اسپیندل را به تعمیرکار بسپارید و از ما فقط بلبرینگها را بگیرید.
اشتباههایی که بلبرینگ نو را زود خراب میکند
- ضربه زدن مستقیم به بلبرینگ یا جا زدن آن با فشار روی رینگی که سفت نیست؛ نیرو از ساچمهها میگذرد و شیارها فرو میروند.
- گرم کردن بلبرینگ با شعله؛ سازندگان بلبرینگ گرم کردن بلبرینگ آببنددار را بیش از ۸۰ درجه مجاز نمیدانند (جزئیات در روش نصب و پیاده کردن بلبرینگ).
- گریس زدن به بلبرینگ 2RS یا 2Z از کنار آببند؛ این بلبرینگها با گریس کارخانه تا پایان عمر کار میکنند.
- عوض نکردن بلبرینگ دوم؛ دو بلبرینگ یک شفت تقریباً همزمان فرسوده میشوند و بهتر است با هم عوض شوند.
- نصب بلبرینگ بیلقی معمولی بهجای C3، یا پولکی بهجای آببندی در دستگاهی که گردوغبار زیاد دارد.
اگر بلبرینگ نو هم پس از مدت کوتاهی صدا داد، علت را در صدای بلبرینگ و تشخیص خرابی و علت داغ کردن بلبرینگ دنبال کنید. فهرست بلبرینگهای پرمصرف و ابزارهای تعویض در بلبرینگ پرمصرف تعمیرگاه آمده است.
سفارش بلبرینگ پنکه و دریل
کد کامل بلبرینگ (با پسوند بستن و لقی) و تعداد را بفرستید. بلبرینگهای کوچک را در بلبرینگ مینیاتوری و سریهای 60 و 62 را در بلبرینگ شیار عمیق پیدا میکنید؛ لیست هر برند جداگانه هم هست، مثل بلبرینگ شیار عمیق SKF، NSK و KOYO. برای تعمیرگاههایی که چند کد را با هم میخواهند، فهرست را از راه تماس با ما بفرستید تا موجودی و قیمت روز هر خط را اعلام کنیم.



