یک موتور سیکلت سبک، مثل موتورهای ۱۲۵ و ۲۰۰، در چند جا بلبرینگ دارد: چرخ جلو، چرخ عقب و توپی چرخزنجیر، محور دوشاخ عقب، گردن فرمان، میللنگ، شفتهای گیربکس، کلاچ و استارت. بیشتر اینها بلبرینگ شیار عمیق در اندازههای استاندارد سری 6000، 6200 و 6300 هستند، و مطمئنترین راه پیدا کردن شمارهی درست، خواندن کدی است که روی رینگ بلبرینگ قبلی حک شده است. در این مقاله برای هر جا گفتهایم چه نوع بلبرینگی معمول است، به چه پسوندی باید دقت کرد و ابعاد اندازههای رایج را در جدول آوردهایم.
ابعاد بلبرینگ شیار عمیق را استاندارد ISO 15 تعیین میکند؛ پس یک 6301 از هر برندی ۱۲ × ۳۷ × ۱۲ میلیمتر است و با شمارهی درست، بلبرینگ هر برند معتبری جای بلبرینگ قبلی مینشیند. چیزی که باید با دقت بیشتری انتخاب شود پسوند کد است: نوع آببند و لقی داخلی.

شماره بلبرینگ موتور سیکلت را از کجا بفهمیم؟
کاتالوگ قطعات سازندهی موتور، مثلاً هوندا، هر بلبرینگ را با شمارهی قطعهی خود سازنده میآورد، نه با شمارهی استانداردی که بلبرینگسازها به کار میبرند. اما روی رینگ بیرونی (یا روی آببند) خود بلبرینگ، شمارهی استاندارد آن حک شده است؛ مثلاً 6301-2RS یا 6304 C3. همین شماره است که با آن میتوانید بلبرینگ را از هر برندی سفارش دهید.
بسیاری از موتورهای ۱۲۵ و ۲۰۰ ساخت داخل بر پایهی طرح موتورهای هوندا ساخته شدهاند، اما سازندهها و مدلها در جزئیات با هم فرق دارند: قطر محور چرخ، نوع توپی یا مدل موتور ممکن است در دو موتور همنام یکی نباشد. برای همین شمارهی بلبرینگ «موتور ۱۲۵» را حدسی نخرید؛ بلبرینگ کهنه را باز کنید و کد آن را بخوانید. اگر کد پاک شده باشد، سه عدد را با کولیس اندازه بگیرید: قطر داخلی، قطر خارجی و پهنا.
طرز خواندن کامل کد، معنی رقمها و پسوندها را در مقالهی راهنمای خواندن کد بلبرینگ توضیح دادهایم. خلاصهاش برای بلبرینگهای موتور سیکلت این است:
- رقم اول 6: بلبرینگ شیار عمیق.
- رقم دوم: سری ابعادی؛ 0 باریک و سبک، 2 متوسط و 3 سنگینتر با قطر خارجی و پهنای بیشتر.
- دو رقم آخر: قطر داخلی؛ 00 یعنی ۱۰، 01 یعنی ۱۲، 02 یعنی ۱۵، 03 یعنی ۱۷ میلیمتر و از 04 به بعد دو رقم ضرب در ۵.
- پسوندها: 2RS یعنی دو آببند لاستیکی، ZZ یا 2Z دو پولک فلزی و C3 لقی داخلی بیشتر از معمول.
جدول ابعاد بلبرینگهای پرمصرف موتور سیکلت
اندازههایی که در چرخ، گیربکس و میللنگ موتورهای سبک بیشتر دیده میشوند در سریهای 62 و 63 با قطر داخلی ۱۰ تا ۳۰ میلیمتر هستند. جدول زیر ابعاد آنها را نشان میدهد؛ هر کد به صفحهی آن بلبرینگ لینک شده و برندهایی که روی سایت داریم کنارش آمده است:
| کد | قطر داخلی d | قطر خارجی D | پهنا B | برندهای روی سایت |
|---|---|---|---|---|
| 6200 | ۱۰ | ۳۰ | ۹ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN، KG |
| 6201 | ۱۲ | ۳۲ | ۱۰ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6202 | ۱۵ | ۳۵ | ۱۱ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6203 | ۱۷ | ۴۰ | ۱۲ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN، KG |
| 6204 | ۲۰ | ۴۷ | ۱۴ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6205 | ۲۵ | ۵۲ | ۱۵ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6206 | ۳۰ | ۶۲ | ۱۶ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN، KG |
| 6300 | ۱۰ | ۳۵ | ۱۱ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6301 | ۱۲ | ۳۷ | ۱۲ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6302 | ۱۵ | ۴۲ | ۱۳ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6303 | ۱۷ | ۴۷ | ۱۴ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6304 | ۲۰ | ۵۲ | ۱۵ | FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6305 | ۲۵ | ۶۲ | ۱۷ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6306 | ۳۰ | ۷۲ | ۱۹ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
به دو جفت دقت کنید که همقطر داخلیاند و فقط با اندازهگیری قطر خارجی از هم جدا میشوند: 6201 با ابعاد ۱۲ × ۳۲ × ۱۰ و 6301 با ابعاد ۱۲ × ۳۷ × ۱۲؛ یا 6202 با ابعاد ۱۵ × ۳۵ × ۱۱ و 6302 با ابعاد ۱۵ × ۴۲ × ۱۳ میلیمتر. اگر فقط قطر محور را بدانید، هنوز نمیدانید کدام را لازم دارید.
سری باریک 60 با همان قطرهای داخلی ولی قطر خارجی و پهنای کمتر، در جاهایی که فضای محفظه کم است به کار میرود؛ مثلاً در برخی شفتهای گیربکس و در موتور استارت:
| کد | قطر داخلی d | قطر خارجی D | پهنا B | برندهای روی سایت |
|---|---|---|---|---|
| 6000 | ۱۰ | ۲۶ | ۸ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN، KG |
| 6001 | ۱۲ | ۲۸ | ۸ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6002 | ۱۵ | ۳۲ | ۹ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN، KG |
| 6003 | ۱۷ | ۳۵ | ۱۰ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
| 6004 | ۲۰ | ۴۲ | ۱۲ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN، KG |
| 6005 | ۲۵ | ۴۷ | ۱۲ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN، KG |
| 6006 | ۳۰ | ۵۵ | ۱۳ | SKF، FAG، NSK، NTN، KOYO، NACHI، TIMKEN |
جدول کاملتر این سه سری، تا قطرهای بزرگتر، در جدول ابعاد بلبرینگ 6000، 6200 و 6300 آمده است. فهرست همهی بلبرینگهای شیار عمیق سایت در دستهی بلبرینگ شیار عمیق و جدولهای کاتالوگ سازندهها در صفحهی کاتالوگ بلبرینگ شیار عمیق است.
بلبرینگ چرخ جلو و چرخ عقب موتور سیکلت
در توپی هر چرخ معمولاً دو بلبرینگ شیار عمیق هست که یک لولهی فاصلهانداز بین آنها قرار دارد. محور چرخ از وسط بلبرینگها و این لوله رد میشود و وقتی مهرهی محور سفت میشود، رینگهای داخلی دو بلبرینگ و لوله با هم فشرده میشوند. در چرخ عقب، توپی چرخزنجیر (یا محفظهی دندهی زنجیر) هم معمولاً بلبرینگ جدای خود را دارد و ممکن است اندازهی آن با بلبرینگهای خود چرخ فرق کند.
نکتههایی که در خرید بلبرینگ چرخ موتور سیکلت باید رعایت کرد:
- آببند لاستیکی: چرخ در معرض آب، گل و گرد و خاک است. بلبرینگ با دو آببند تماسی (2RS و نامهای همارز آن در هر برند) گریس را داخل و آلودگی را بیرون نگه میدارد. پولک فلزی (ZZ) با رینگ داخلی تماس ندارد و جلوی آب را به خوبی آببند لاستیکی نمیگیرد. اگر بلبرینگ قبلی از یک طرف باز بوده، همان طرح را بخرید یا با سازندهی موتور چک کنید. فرق این پسوندها را در مقالهی ZZ و 2RS توضیح دادهایم.
- هر دو بلبرینگ با هم: دو بلبرینگ یک چرخ تقریباً یکاندازه کار کردهاند. اگر یکی خراب است، دیگری هم به پایان عمرش نزدیک است.
- دو اندازه در یک چرخ: در برخی توپیها، بهخصوص سمت چرخزنجیر یا سمت ترمز دیسکی، دو بلبرینگ یک چرخ هماندازه نیستند. کد هر کدام را جدا بخوانید.
- لولهی فاصلهانداز: اگر این لوله جا بماند یا کوتاه شده باشد، با سفت کردن محور، بلبرینگها از پهلو تحت فشار قرار میگیرند و زود خراب میشوند.
بلبرینگ آببندیشدهی چرخ با گریس کارخانه پر شده و برای همهی عمرش روانکاری شده است؛ باز کردن آببند و گریس زدن دوباره معمولاً فایدهای ندارد و آببند را خراب میکند. کاسهنمد خود توپی را هم هنگام تعویض بلبرینگ عوض کنید؛ کاسهنمد کهنهای که لبهاش سخت شده، آب را به بلبرینگ نو میرساند.
بلبرینگ میللنگ موتور سیکلت و لقی C3
میللنگ موتورهای تکسیلندر سبک معمولاً روی دو بلبرینگ میچرخد که در دو نیمهی پوستهی موتور (کارتل) نشستهاند. این بلبرینگها بیشتر از نوع شیار عمیق و از سریهای سنگینتر هستند، چون نیروی ضربهای احتراق را تحمل میکنند. در برخی موتورها یکی از دو بلبرینگ میللنگ از نوع دیگری است، مثلاً رولبرینگ استوانهای؛ کد را از روی خود قطعه بخوانید.
بلبرینگ میللنگ گرم کار میکند و رینگ داخلی آن با تداخل (پرس) روی محور نشسته است. هر دو عامل لقی داخلی بلبرینگ را کم میکنند؛ برای همین سازندههای موتور در چنین جاهایی اغلب بلبرینگ با لقی C3، یعنی لقی داخلی بیشتر از لقی معمول، را مشخص میکنند. کاتالوگهای بلبرینگسازها، از جمله SKF، هم لقی بیشتر را برای حالتی توصیه میکنند که هر دو رینگ با تداخل نشستهاند یا اختلاف دمای رینگها زیاد است. قاعدهی ساده: اگر روی بلبرینگ قبلی C3 حک شده یا کتاب تعمیرات موتور آن را خواسته، بلبرینگ با لقی معمول نخرید. اگر بلبرینگ قبلی پسوند لقی نداشت، بیدلیل آن را عوض نکنید. توضیح کاملتر لقی را در مقالهی بلبرینگ الکتروموتور هم آوردهایم.
بلبرینگهای میللنگ و گیربکس با روغن موتور روانکاری میشوند و معمولاً آببند ندارند (طرح باز). نسخهی آببندیشده را به جای بلبرینگ باز در این جاها نگذارید: آببند جلوی رسیدن روغن را میگیرد.
صدای بلبرینگ میللنگ: بلبرینگ میللنگ خراب معمولاً صدای غرش یا خشخشی دارد که با بالا رفتن دور موتور بلندتر میشود و با گرفتن کلاچ یا خلاص کردن دنده قطع نمیشود. این صدا را باید از صدای زنجیر تایم، سوپاپ یا شاتون جدا کرد؛ چند صدای مکانیکی شبیه هم هستند و تشخیص قطعی با باز کردن موتور و حس کردن لقی بلبرینگ است. روش تشخیص صدای بلبرینگ از صداهای دیگر را در صدای بلبرینگ؛ علت و تشخیص خرابی نوشتهایم. دقت کنید که شاتون روی میللنگ معمولاً با قفسهی سوزنی کار میکند و این قطعه جزء میللنگ است، نه یک بلبرینگ استاندارد جدا.
بلبرینگ گیربکس موتور سیکلت
گیربکس موتورهای سبک دو شفت اصلی دارد: شفت ورودی که کلاچ روی آن است و شفت خروجی که دندهی زنجیر را میچرخاند. هر سر شفت در پوستهی موتور روی یک بلبرینگ شیار عمیق یا یک رولبرینگ سوزنی، و در برخی مدلها روی بوش، میچرخد. بلبرینگ سمت دندهی زنجیر بیشترین بار را دارد، چون کشش زنجیر به آن وارد میشود. این بلبرینگها هم طرح باز دارند و با روغن موتور روانکاری میشوند.
بلبرینگ گیربکس موتور هوندا یا هر موتور دیگری را هم مثل بلبرینگ میللنگ از روی کد خودش سفارش دهید. برخی بلبرینگهای گیربکس یک شیار و رینگ قفلی روی رینگ بیرونی دارند (پسوند N یا NR) که بلبرینگ را در پوسته نگه میدارد؛ این پسوند را حذف نکنید، چون بلبرینگ بدون رینگ قفلی در محفظهاش جابهجا میشود.
رولبرینگ سوزنی در دوشاخ، گیربکس و استارت
در برخی موتورها، در محور دوشاخ عقب، زیر بعضی چرخدندههای گیربکس یا در مجموعهی استارت، به جای بلبرینگ ساچمهای رولبرینگ سوزنی از نوع کاپ سوزنی (HK) یا بوش به کار رفته است. کاپ سوزنی رینگ داخلی ندارد و سوزنها مستقیم روی محور میچرخند؛ برای همین سطح محور باید سالم و سخت باشد، وگرنه بلبرینگ نو هم زود خراب میشود. اندازهی این بلبرینگها با سه عدد خوانده میشود: قطر محور (زیر سوزنها)، قطر خارجی و پهنا. چند اندازهی رایج کاپ سوزنی SKF که روی سایت داریم:
| کد | قطر زیر سوزنها Fw | قطر خارجی D | پهنا C |
|---|---|---|---|
| HK 1210 | ۱۲ | ۱۶ | ۱۰ |
| HK 1412 | ۱۴ | ۲۰ | ۱۲ |
| HK 1512 | ۱۵ | ۲۱ | ۱۲ |
| HK 1612 | ۱۶ | ۲۲ | ۱۲ |
| HK 2010 | ۲۰ | ۲۶ | ۱۰ |
| HK 2012 | ۲۰ | ۲۶ | ۱۲ |
| HK 2016 | ۲۰ | ۲۶ | ۱۶ |
| HK 2516 | ۲۵ | ۳۲ | ۱۶ |
در کد کاپ سوزنی، دو رقم اول قطر زیر سوزنها و دو رقم آخر پهنا به میلیمتر است: HK 2016 یعنی محور ۲۰ و پهنای ۱۶ میلیمتر. انواع دیگر رولبرینگ سوزنی و جدول کاملتر را در رولبرینگ سوزنی؛ انواع و جدول ابعاد و صفحهی کاتالوگ رولبرینگ سوزنی ببینید.
بلبرینگ استارت موتور سیکلت: عبارت «بلبرینگ استارت» به دو قطعهی مختلف گفته میشود. یکی بلبرینگها یا بوشهای کوچک خود موتور استارت (آرمیچر) است که اندازهی استاندارد دارند و از روی کد سفارش داده میشوند. دیگری کلاچ یکطرفهی استارت است که چرخدندهی استارت را به میللنگ وصل میکند؛ این قطعه بلبرینگ استاندارد نیست و قطعهی خاص همان مدل موتور است.
بلبرینگ گردن فرمان (کاسهی فرمان) موتور
گردن فرمان دوشاخ جلو را به بدنه وصل میکند و بار آن بیشتر محوری و ضربهای است، نه چرخشی پرسرعت. سازندههای موتور دو طرح اصلی به کار میبرند:
- ساچمهی آزاد بین کاسه و مخروط: در بالا و پایین گردن، یک کاسه در بدنه و یک مخروط روی میلهی دوشاخ است و چند ساچمهی آزاد بین آنها با گریس نگه داشته میشوند. این طرح در بسیاری از موتورهای سبک دیده میشود. کاسهها، مخروطها و ساچمهها با هم ساییده میشوند و باید با هم عوض شوند.
- رولبرینگ مخروطی یا بلبرینگ تماس زاویهای: در بسیاری از موتورهای سنگینتر، به جای ساچمهی آزاد، دو رولبرینگ مخروطی یا دو بلبرینگ با تماس زاویهای کار گذاشته شده است.
تبدیل طرح ساچمهی آزاد به رولبرینگ مخروطی فقط وقتی درست است که ابعاد هر دو رینگ با جای کاسه در بدنه و قطر میلهی دوشاخ دقیقاً جور باشد و ارتفاع کل گردن عوض نشود. ما برای گردن فرمان مدلهای مختلف شماره پیشنهاد نمیکنیم؛ اگر رولبرینگ مخروطی گردن فرمان را از موتور بیرون آوردهاید، کد کاسه و مخروط آن را بخوانید و با آن سفارش دهید. خواندن کد رولبرینگ مخروطی و جدول اندازهها را در جدول ابعاد رولبرینگ مخروطی آوردهایم.
نشانهی خرابی گردن فرمان این است که فرمان در وسط یک «جای افتادگی» دارد و صاف نمیچرخد، یا هنگام ترمز جلو، دوشاخ در گردن لق میزند. سفت کردن مهرهی تنظیم گردن بیش از مقدار کتاب تعمیرات، فرمان را سنگین و بلبرینگ را زودتر خراب میکند.
نشانههای خرابی بلبرینگ موتور سیکلت
- بلبرینگ چرخ: چرخ را بالا ببرید و از بالا و پایین تکان دهید. هر لقی که با سفت بودن محور از بین نرود، نشانهی خرابی بلبرینگ است. چرخ را با دست بچرخانید؛ صدای خشخش یا گیر کردن در یک نقطه هم نشانهی خرابی است.
- بلبرینگ میللنگ و گیربکس: صدای غرش که با دور موتور زیاد میشود، لرزش بیشتر از معمول، یا لقی میللنگ وقتی آن را از سر بیرون آمدهاش بالا و پایین میکنید.
- بلبرینگ محور دوشاخ: چرخ عقب را از دو طرف به چپ و راست تکان دهید؛ لقی در محل دوشاخ یعنی بلبرینگ یا بوش آن ساییده شده است.
- گرم شدن: توپی چرخی که بعد از یک مسیر کوتاه از توپی دیگر خیلی گرمتر است، بلبرینگ یا ترمز گیر کردهای دارد. علتهای داغ کردن بلبرینگ را در مقالهی علت داغ کردن بلبرینگ بررسی کردهایم.
علت بیشتر خرابیهای زودرس بلبرینگ چرخ، نفوذ آب از کاسهنمد خراب، شستن توپی با کارواش پرفشار و نصب نادرست است، نه کیفیت خود بلبرینگ.
تعویض بلبرینگ چرخ موتور سیکلت: نکتههای نصب
روش کلی بیرون آوردن و جا زدن بلبرینگ را در روش نصب و پیاده کردن بلبرینگ مفصل نوشتهایم. چند نکته که مخصوص توپی چرخ موتور است:
- بیرون آوردن: بلبرینگ کهنه را از داخل توپی، با کنار زدن لولهی فاصلهانداز و ضربهی یکنواخت به دور رینگ داخلی، یا با بلبرینگکش داخلی بیرون بیاورید. بلبرینگ بیرونآمده با ضربه را دوباره نصب نکنید.
- تمیز کردن محفظه: جای بلبرینگ در توپی را تمیز کنید و ببینید گشاد یا خطدار نشده باشد. بلبرینگی که در محفظهی گشاد بچرخد، توپی را بیشتر میساید.
- جا زدن: بلبرینگ نو را فقط با فشار روی رینگ بیرونی و صاف در محفظه بنشانید؛ با یک بوش یا آچار بکس همقطر رینگ بیرونی. ضربه به رینگ داخلی یا آببند، ساچمهها را روی مسیر غلتش جایانداز میکند و بلبرینگ از همان ابتدا صدا میدهد.
- ترتیب: اول یک بلبرینگ را تا ته جا بزنید، بعد لولهی فاصلهانداز را بگذارید و بلبرینگ دوم را تا جایی بنشانید که به لوله برسد. اگر توپی شانهی تکیهگاه دارد، جهت قرارگیری را از کتاب تعمیرات چک کنید.
- کنترل: بعد از بستن محور با گشتاور درست، چرخ باید آزاد و بیصدا بچرخد و لقی نداشته باشد.
گریس و کاسهنمد
بلبرینگهای آببندیشدهی چرخ گریس خود را دارند. گردن فرمان با ساچمهی آزاد و محور دوشاخ (اگر گریسخور دارد) با گریس روانکاری میشوند؛ گریسی با پایهی لیتیوم یا لیتیوم کمپلکس و مقاوم در برابر آب برای این جاها مناسب است. انتخاب نوع گریس را در نکات انتخاب گریس مناسب برای بلبرینگ و مقدار و فاصلهی گریسکاری را در گریسکاری بلبرینگ؛ مقدار و زمان نوشتهایم. فهرست گریسها در دستهی گریس پایه لیتیوم است.
بلبرینگ چرخ و بلبرینگ سمت دندهی زنجیر پشت یک کاسهنمد کار میکنند و عمرشان به سالم بودن آن بستگی دارد. انواع کاسهنمد و خواندن کد آن را در انواع کاسهنمد TC و SC و نکتههای عمر آن را در افزایش عمر مفید کاسهنمد آوردهایم. برای کاسهنمدهای موتور سیکلت، اندازهی کاسهنمد قبلی (قطر داخلی × قطر خارجی × پهنا) را از طریق دستهی کاسهنمد موتورسیکلت یا تماس با ما استعلام بگیرید.
کدام برند بلبرینگ برای موتور سیکلت؟
ابعاد استاندارد است و بلبرینگ هر سازندهی معتبر جای بلبرینگ اصلی مینشیند. آنچه برندها را از هم جدا میکند کیفیت فولاد، دقت ساخت، آببند و گریس کارخانه است. بلبرینگهای شیار عمیق سایت را به تفکیک برند در این صفحهها ببینید: بلبرینگ شیار عمیق SKF، NSK، NTN و KOYO. هر سازنده پسوند آببند را به شکل خودش مینویسد (2RSH، DDU، LLU، 2RS)؛ معادل آنها را در معادل بلبرینگ در برندهای مختلف آوردهایم. برای مقایسهی برندها بهترین برند بلبرینگ و برای پرهیز از نمونهی تقلبی تشخیص بلبرینگ اصل از تقلبی را بخوانید.
اگر بلبرینگ خودرو هم لازم دارید، شمارهها و محلهای آن را در شماره بلبرینگ خودروهای ایرانی نوشتهایم.
سفارش بلبرینگ موتور سیکلت
برای سفارش، کد کامل روی بلبرینگ قبلی را با همهی پسوندهایش بفرستید؛ مثلاً 6301-2RS یا 6304 C3. اگر کد خوانا نیست، سه عدد قطر داخلی، قطر خارجی و پهنا را به میلیمتر بگویید و بنویسید بلبرینگ برای کدام جای موتور است (چرخ، میللنگ یا گیربکس) و آیا آببند داشت. یک عکس واضح از بلبرینگ کهنه هم کمک میکند. از طریق تلفن یا واتساپ در صفحهی تماس با ما با ما در ارتباط باشید تا بلبرینگ همکد را از برندهای موجود برایتان آماده کنیم.



